Het is belangrijk om van ‘de geschiedenis’ te leren. Dat geldt in ieder geval voor de Tweede Oorlog. “Ook moeten we koesteren dat we in vrijheid leven. Lessen op de Heusdense scholen zijn daarbij van vitaal belang.“ Dit is de opvatting van Drunenaar Ger Donders, voorzitter van het Veteranen platform Heusden.

Door Hans van den Eeden

Hij ventileerde zijn mening tijdens een onlangs gehouden lezing in de Senioren Sociëteit Heusden. Donders vertelde bij de aanvang dat hij als militair naar Libanon en Afghanistan was uitgezonden. In het kader van de herdenkingen verzorgt hij gastlessen aan leerlingen van de basisscholen in Drunen. Directe aanleiding was de adoptie van het ‘pijlmonument’ bij het afwateringskanaal in Drunen. Het is bekend dat het Activiteitencomité Heusden ook gastlessen op de basisschool verzorgt. De interessante lezing werd naast belangstellenden uit Heusden ook door mensen uit tal van kernen bijgewoond. De bevrijding van de Langstraat in het najaar van 1944 is een omvangrijk thema. Ger Donders, tevens voorzitter van het Veteranenplatform Heusden, informeerde met woord en beeld over het verloop van de bevrijding. Hierbij gebruikte hij als aanloop kaartmateriaal. Tevens ging hij in op de vraag waarom op 31 oktober 1944 bijna heel Noord-Brabant was bevrijd. “Waarom niet het grondgebied van de huidige gemeente Heusden?”, vroeg hij zich af.

Schotse bevrijders

Op een boeiende wijze vertelde hij hoe de Schotse 51e Highland Division vanuit de Drunense Duinen strategisch te werk ging. Met canvasbootjes staken ze het Drongelens kanaal over. Ook werd er een brug ‘gelegd’. Schietend en vechtend hebben zij onder andere Drunen, Elshout, Heusden, Herpt, Hedikhuizen en Vlijmen bevrijd. Dat gold niet voor de ‘overkant’ van de Bergsche Maas dat in 1945 werd bevrijd. Na de strategische militaire operatie, codenaam Guy Fawkes, werden de Duitse troepen verjaagd. Naast de 134 omgekomen Heusdenaren verloren bijna 50 burgers uit de regio het leven. Tijdens zijn lezing vertelde Donders ook over de ‘bijna-ramp’ in de korenmolen van Drunen. Hier schuilden ruim 100 Drunenaren. Het is aan enkele gewetensvolle Duitsers te danken, dat de molen niet is opgeblazen. Door het opblazen van het historische stadhuis van Heusden liep dat anders af. Ruim tweehonderd Heusdenaren dachten daar een veilig onderkomen te vinden. Door het opblazen van het stadhuis vonden 134 mensen de dood.

Kerktorens

Tijdens de lezing nodigde Donders de aanwezigen uit om aanvullende informatie te geven. Daar werd royaal gebruik van gemaakt. Zo werd gewezen op het feit dat alle kerktorens in onder andere Heusden en Herpt zijn opgeblazen. Dat gold ook voor de Heusdense molens. Ook de positie van boerenschuren van de stadsboeren kwam aan de orde. Zo schuilden in de voormalige stadsboerderij van boer Vermeulen aan het Burchtplein, thans ‘Kareltje’, veel Heusdenaren. Ook de gevolgen van de V1’s die in Vlijmen op ‘het plein’ vielen kwamen aan de orde. Duidelijk werd, dat de ‘bevrijding’ van de Tweede Wereldoorlog in de verschillende kernen anders liep en wordt beleefd. Ondanks de ‘bevrijding’ werden ook tal van beperkingen opgelegd. Zo moesten inwoners vaak hun dorp verlaten. Dat gold in ieder geval voor Nieuwkuijk, die in abdij Mariënkroon – ongeveer 1.700 mensen- gastvrij opvingen.

Brabant Remembers

De stichting Lyra uit Heusden heeft de feiten en belevingen hiervan in het boek ’Thuis in de abdij’ vertaald. In deze uitgave zijn ervaringen van betrokkenen opgetekend. Tevens werden in de abdij bij de opvang baby’s geboren. Omdat de abdij een veilig onderkomen was, metselden de paters en broeders eigenhandig een Witte Mariakapel op het terrein. Maar er was meer aan de hand. Zo werd de Oostelijke Langstraat spergebied. Hierbij werden alle in- en uitgaande personen streng gecontroleerd. Door de Duitse beschietingen vanaf ‘de overkant’ van de Bergsche Maas vielen ook slachtoffers. Aan het einde van de oorlog in 1945 werd de wederopbouw gestart. Tijdens de pauze werd ook gesproken over de Heusdense Scheepswerf in oorlogstijd. Tijdens de oorlogsjaren vervulden zij onder Duits beheer een belangrijke functie voor de oorlogsindustrie. Vast staat, dat de periode van de Tweede Oorlog in de huidige gemeente Heusden verschillende verhalen kent. Dit jaar is het tachtig jaar geleden, dat Noord-Brabant werd bevrijd. Dit wordt in het kader van het project ‘Brabant Remembers’ herdacht. Ook wordt er door de gemeente Heusden bekeken op welke wijze dit vorm kan krijgen. “Naast het herdenken moet ook de bevrijding gevierd worden. Ook de resultaten van de wederopbouw dienen aandacht te krijgen”, aldus een van de aanwezigen.