Wie eenmaal in de ban is van archeologie en heemkunde laat dat nooit meer los. Dit blijkt uit een interview met de 89-jarige Anton van der Lee uit Drunen. Betrokken en met een glimlach kijkt hij vanuit het verleden de toekomst in.

Door Hans van den Eeden

Wie door de vele publicaties van de heemkundekring Onsenoort bladert kan niet om Anton van der Lee (1936) heen. Het is het resultaat van intensief en gedegen onderzoekswerk. Als amateurarcheoloog en als heemkundige verdiepte hij zich in een grote variatie aan onderwerpen. Samen met zijn echtgenote Betty (1945) staat hij midden in het leven. Anton, geboren in Loon op Zand, was voorbestemd om onderwijzer te worden. Maar het liep anders. Hij ging aan de slag als hoofdinkoper bij het Bossche koeltechnisch bedrijf Grasso/Grenco in Den Bosch. Terwijl hij in de Brabantse hoofdstad woonde, was hij 23 jaar voorzitter van de Heemkundekring Onsenoort. “Met plezier denk ik aan deze periode met als thuisbasis abdij Mariënkroon in Nieuwkuijk terug. Mede door de passie van de paters heeft de heemkundekring Onsenoort zich kunnen ontwikkelen. Het ‘heemgebied’ is op basis van het dekenaat gevormd. Dat is ook de reden dat Bokhoven in het werkgebied van Onsenoort valt.” Tevens was hij 23 jaar voorzitter van de Heemkundekring. Ook was hij dertig jaar redacteur van het tijdschrift ‘Met Ganser Trouw’. Bij zijn aftreden in 1999 werd hij benoemd als erevoorzitter. Anton vertelt dat hij met zijn familie op een boerderij in Loon op Zand opgroeide. “Dat betekende dat er naast eenvoud tijdens de oorlogsjaren ook voldoende voedsel was. Verder ben ik in de roomse sfeer opgegroeid.”

Erfgoed

Dit religieus erfgoed heeft hem nooit losgelaten en werd gevoed door zijn opleiding bij de Broeders van Dongen. Thans voelt hij zich thuis in de gemeenschap van de parochie van de Wonderbare Moeder. Zonder moeite spreekt en leest hij latijn. Ook kan hij zonder moeite het ‘Confiteor deo omnipotenti’ uit de eredienst opzeggen. Anton vertelt dat zijn betrokkenheid met de archeologie vanaf 1949 op zijn 13de jaar door een vondst wortel heeft geschoten. Vele vondsten volgden. Hij speelde graag in de zandheuvels bij Loon op Zand. “Tot mijn grote verrassing vond ik daar een bijzondere steen.” Tijdens het gesprek blijkt dat Anton zich sterk met Huis ter Heide in Loon op Zand verbonden voelt. Op deze locatie zocht hij met succes naar voorhistorische stenen werktuigen. Het resultaat is een grote verzameling stenen. “Voor mij vormen de stenen en de verhalen erachter een eenheid. De betekenis en de achtergronden van de archeologische vondsten hebben een duidelijke meerwaarde.” Door zijn kennis over archeologie ontwikkelde hij zich als een kenner. Naast zijn publicaties was hij een gevraagd spreker.

Sociaal betrokken

Anton kon zijn passie voor archeologie ook uitleven in Heemtuin De Meulenwerf in de vesting. Ondanks dat Anton en Betty 45 jaar in Den Bosch woonden voelden zij zich sterk verbonden met Loon op Zand. Later verhuisden ze naar Drunen. Met betrekking tot zijn heemkundig onderzoek ging hij niet over een nacht ijs. Hij publiceerde onder andere verhalen met persoonlijke herinneringen over de Tweede Wereldoorlog. Verder over putten, die als drinkwatervoorziening werden gebruikt. Ook over de komst van de eerste gastarbeiders in Drunen volgde een publicatie. Boeiend verhaalde hij over ‘prominente mensen’ uit Hedikhuizen. Hierbij stond de familie Boelaars centraal. Voor Anton werkt humor relativerend. Dit blijkt ook uit een column in het dialect. In het verhaal meldt een bouwvakker zich bij St. Petrus aan de Hemelpoort. Met een reflex op zijn verleden wordt de balans van zijn relatie met zijn vrouw opgemaakt. “Dialect is voor mij een verbinding met mijn persoonlijke geschiedenis. Vol belangstelling volg ik de ontwikkelingen. Dat geldt niet op de laatste plaats voor de strijd van Marie van den Middelhaai over haar boerderij.” Van der Lee is een man, die terecht tot erelid van de Actieve Praktijk Archeologie Nederland werd benoemd. Zijn inzet werd tevens beloond met de Bronzen Legpenning van het Brabants Heem. Ook zijn lintje als Lid van de Orde van Oranje Nassau bewaart hij zorgvuldig. Trots zijn Anton en Betty op hun twee kinderen en kleinkinderen. Hun sociale betrokkenheid kwam mede tot uiting door de adoptie in 1991 van weeskinderen uit Rwanda. Door deze adoptie leverde het echtpaar Van der Lee-van Hooren een bijdrage aan de weerbaarheid en toekomst van deze kinderen. Betrokken onderhouden ze goede contacten met hen.