Wie Heusden bezoekt kan en mag niet om ‘Maria van Heusden’ heen. In het Stiltecentrum tegenover het Burchtplein in de voormalige Catharinakerk krijgt Maria regelmatig internationaal bezoek.

Door Hans van den Eeden

De legende, dat tijdens de Elisabethvloed vanuit het toenmalige katholieke Aalburg een Mariabeeldje ‘tegen de stroom in’ in Heusden is aangespoeld, spreekt tot de verbeelding. Vast staat dat dit beeldje de nodige tegenslagen heeft doorstaan. Deze geschiedenis begint in Aalburg. Daar heeft het Mariabeeldje in de huidige protestantse, voorheen katholieke St. Trudokerk, aan de Maasdijk gestaan. In de toren herinnert een klokje met de tekst: ‘Maria 1367’ nog aan deze verering. Tijdens de Beeldenstorm in Heusden (1579) dreigde dit Mariabeeldje vernield te worden. Dankzij de Aalburgse slager Carel de Wael (‘de beenhakker’) werd het beeldje in veiligheid gebracht. Carel de Wael gaf het beeldje in bewaring aan zijn dochter Anneke Caerels-de Wael die in Heusden woonde. Bij haar vertrek uit Heusden gaf Anneke het Mariabeeldje in bewaring bij de gezusters Margarethe en Nicolae Adriaans. Deze dames gaven op hun beurt het Mariabeeldje in bewaring bij mej. Hildegondis van Ypelaar. Zij plaatste in 1657 het Mariabeeldje in de huiskapel van de familie in de Putterstraat.

Schuurkerk

In 1685 verhuisde het beeldje naar de pas ingerichte R.K. Schuurkerk van Heusden. Bij de inwijding van de pas gebouwde nieuwe R.K. Waterstaatskerk op 16 november 1841 werd het Mariabeeldje door de bouwpastoor J. van Asten in de kerk geplaatst. Van 1852 tot 1888 heeft het beeldje in de pastorie gestaan van pastoor J.F. van de Poel. In de nacht van 4 op 5 november 1944 werd de R.K. Waterstaatskerk totaal verwoest door terugtrekkende Duitse troepen. Het Mariabeeldje kon nog op het laatst door pastoor Mommers, met gevaar voor eigen leven, uit de brandende kerk worden gered. Na de evacuatie van Heusden eind 1944 heeft het Mariabeeldje weer een plek in de Noodkerk in het Patronaat aan de Putterstraat gekregen. Na 1 mei (Mariamaand) 1950, toen de nieuwe Catharinakerk werd ingewijd, kwam het Mariabeeldje weer terug. Het kreeg in een speciale Mariakapel onder de toren een plek. Door de ontkerkelijking werd de St. Catharinakerk gesloten en maakte plaats voor appartementen. Na deze sluiting verhuisde Maria naar de voormalige doopkapel, thans ‘Stiltecentrum’. Een werkgroep, van met name mannen, ging aan de slag om het project te realiseren. Veel waardering was en is er voor de bijdrage van voormalig stadsrestaurateur René van Boxtel. In mei 2023 werd deze kapel ingezegend.

Voormalige koster Ton van der Steenhoven bij de Mariaklok in de Grote kerk. ( Foto: Hans van den Eeden)

Aalburg

In de sfeer van religieus erfgoed was een eenmalige ‘terugtocht’ van het beeldje naar Aalburg bijzonder. Deze activiteit, georganiseerd door de Heusdense stichting Lyra, vond op 20 september 2008 in het kader van het Jaar van het Religieuze Erfgoed plaats. Een bomvolle rondvaartboot, de Wiljo, voer vanuit Heusden naar de Hervormde kerk van Aalburg. Op deze middag werd tevens een mini-symposium over Maria van Heusden gehouden. Verschillende cultuurhistorische inleidingen over religieus erfgoed werden gehouden. Ook werden Marialiedjes in het Brabants dialect gezongen. Per paardentram of te voet werd door de ‘bedevaartgangers’ de kerk van Aalburg bezocht. De ontvangst in de kerk in Aalburg was respectvol. Tijdens het mini-symposium werden ook presentaties over Maria en de Islam binnen het protestantisme gehouden. Daar hielden drie dominees een verhaal over de betekenis van Maria. Na afloop voeren de Heusdenaren met de Wiljo symbolisch, tegen de stroom in, naar Heusden. Bijzonder is dat de huidige Grote kerk in Heusden voorheen een Rooms-Katholieke kerk was. De ‘Roomse Mariaklok’ voor in de kerk herinnert hier nog aan.

Stiltecentrum Maria van Heusden. ( Foto: Hans van den Eeden)

Caminoroute

Het stiltecentrum, eigendom van parochie Wonderbare Moeder, is lid van de Vereniging van Eigenaren van het appartementencomplex. Na veel schietgebedjes verscheen na veel getreuzel, eindelijk, een verwijsbord naar het stiltecentrum. Met name door de internationale Caminoroute is de belangstelling voor een bezoek aan Maria van Heusden groot. Het is een wandel- en fietstocht voor pelgrims door het Brabantse landschap. Het omvat een route van driehonderd kilometer. Wie de route wandelt of fietst komt langs 62 Mariakapelletjes en/of Mariabeelden. Bij elk kapelletje en bij elk beeld kan men een unieke stempel halen. Bijzonder is het recente initiatief van het Departement Het Nut van het Algemeen. In het kader van 80 jaar bevrijding in 2025 werd in een filmdocumentaire aandacht aan Maria van Heusden in de nadagen van de Tweede Oorlog geschonken. Veel mensen bezoeken het Stiltecentrum en steken een kaarsje voor bemoediging aan. Ook kan men producten voor de voedselbank schenken. Thuis kan men bij de koffie met een Mariabiscuitje nog even nadenken.

Dank aan Lyra, stichting voor Cultuur en Maatschappelijke Participatie Heusden.