In het kader van 80 jaar bevrijding spelen de carillons in Heusden en Drunen een centrale rol. Dit krijgt een extra accent door het Jacob van Eyckfestival.

Door Hans van den Eeden

De carillons in Heusden als ook in Drunen staan symbool voor de bevrijding. Vanuit het verleden moeten we dit muzikaal koesteren. Hoog in de torens van Drunen en Heusden strooit beiaardier Joost van Balkom daar regelmatig royaal zijn muzikale noten uit. Halverwege de zeventiende eeuw was het carillon in Heusden al internationaal vermaard. De in 1590 in Heusden blinde stadsbeiaardier en componist Jacob van Eyck was ook internationaal vermaard. Hij is onlosmakelijk met het Heusdense carillon en het blokfluitspel verbonden. Tijdens de nacht van 4 op 5 november 1944 werd het stadscarillon van het historische stadhuis verwoest. Het was het gevolg van het opblazen door de Duitse bezetter. Hierbij kwamen 134 onschuldige burgers, die in de kelder schuilden, om het leven. In 1979 opende Koningin Juliana het nieuwe stadhuis. Bij de opening in 1979 bleek dat amper 1 procent van de stukken op het carillon gespeeld kon worden. Als symbool voor de bevrijding werd besloten om het carillon volledig te restaureren. Na deze restauratie kreeg de vesting haar ziel terug. Dit werd ondersteund door het gedicht ‘Lente in Heusden’ van de hand van Harry Poll (zie kader).

Drunen

Ook het carillon van de Drunense Lambertuskerk werd vernield. Aanleiding was het feit dat alle hoge torens door de terugtrekkende Duitse troepen werden opgeblazen. Het nieuwe carillon in Drunen is een cadeau van de Lipsfabriek aan de bevolking van Drunen. Voor Joost van Balkom is het voor Drunen een vorm van ‘klinkend erfgoed’. “Als ik hoog in de toren zit, zie ik mensen lopen. Soms blijven de mensen stil staan om te luisteren.” Het spel van Jacob van Eyck werd indertijd omschreven als ‘tamme engelen, die zich in de bomen van de Heusdense grachten neerlieten’. De zwaarste bronzen klok in Heusden weegt 200 kilo. Dit in tegenstelling tot de klok van het carillon van de St. Jan in Den Bosch: deze weegt 5.5 ton. De carillons in Heusden en Drunen tellen ieder 48 klokken. Bijzonder zijn de ruitertjes van het Heusdense carillon. Om het halve uur komen zij hoog in de toren naar buiten. Dit ‘om een luchtje te scheppen’. Joost van Balkom is ook in de monumentale St. Jan van Den Bosch als stadsbeiaardier actief. Graag reist hij naar Heusden en Drunen. Hij vertelt dat in het Jacob van Eyckfestival dat dit jaar naast Den Bosch ook in Heusden en Drunen wordt gehouden dit wordt onderstreept. Zo staan er 16 beiaard- en blokfluitconcerten op het programma. Gastbeiaardiers uit Nederland, België en Frankrijk zullen in Heusden en Drunen van zich laten horen. Tijdens lezingen zal aandacht worden besteed aan de stadsbeiaardier Jacob van Eyck. Hierbij zal blokfluitiste Wendy Wouters muziek spelen van solo-blokfluit van Jacob van Eyck.

Orgel vernield

Naast het carillon werd ook het orgel van de Catharijnekerk vernield. Dit was een gevolg van het opblazen van de toren van deze historische kerk. Organist Jaco van de Werken is de gedreven organist van het ‘nieuwe Lohmanorgel’. Het orgel was na de Tweede Wereldoorlog onbruikbaar. Tijdelijk werd een ‘pneumatisch orgel’ in de kerk geplaatst. Na 35 jaar dienst te hebben gedaan bleek dat dit orgel niet bij de Grote- of Catharijnekerk paste. Daarom werd in 1980 het huidige Lohman orgel van de voormalige broederkerk te Zutphen aangekocht. Het orgel werd in 1824 gebouwd. Op zaterdag 22 september 1984 werd het Lohmanorgel officieel in gebruik genomen. In 2005 volgde een kleine restauratie. Vastgesteld kan worden dat dit orgel een waardevolle vervanger is van het vernielde oorlog tijdens de nadagen van de Tweede Wereldoorlog. De kwaliteit van het orgel wordt geprezen en Jaco van de Werken en de kerkgangers zijn hier heel blij mee. Muziek en de bevrijding horen bij elkaar.

Lente in Heusden

Mijn carillon is dood

Gelijk zovele mensen

Voor wie het uur der vrijheid

Nimmermeer zal slaan….

Getroffen in uw hart

Zijt gij mijn dierbaar Heusden

Door het onherstelbaar leed

Onschuldigen aangedaan

Maar ’t leven zet zich voort

Het onverwoestbaar leven

Want spelend hand in hand

Zag ik weer kind’ren gaan

Terwijl het jonge groen

Der bomen op de wallen

En Bloesems daar benee

Opnieuw vol lente staan..

Harry Poll