Het is belangrijk om cultureel erfgoed te koesteren. Kennis en inzicht van rijks- en gemeentelijke monumenten zijn daarbij onmisbaar. Dit is de overtuiging van Heemkundige Bart Beaard (77). Als voorman van de Werkgroep Monumenten van de Heemkundekring Onsenoort staat hij permanent op scherp. Dit bleek tijdens zijn lezing donderdagavond in Museum het Gouverneurshuis Heusden.

Door Hans van den Eeden

Regionale geschiedenis en Bart Beaard uit Drunen vormen een eenheid. Hierbij gaat zijn belangstelling onder andere uit naar monumenten. Beaard wordt met zijn kennis gevoed door de Werkgroep Monumenten van de Heemkundekring Onsenoort. Naast de wekelijkse verhalen in het Weekblad Heusden geeft hij rondleidingen en lezingen. Vast staat, dat Bart een lopende encyclopedie over de regionale geschiedenis is. Sinds de zomer van 2020 zijn door de werkgroep meer dan 500 monumenten in kaart gebracht. Het resultaat is via het digitaal archief van de Heemkundekring Onsenoort te raadplegen. Als bronnen maakt hij onder andere gebruik van ’Monumenten inventarisatie’ (MIP) Noord-Brabant. Tijdens de boeiende informatieve lezing nam Bart Beaard zijn bezoekers ‘bij de hand’. Dit om zijn kennis over erfgoed en achtergronden te delen. Tot in detail informeerde hij de aanwezigen over de bouwgeschiedenis van verschillende locaties en panden. Bart Beaard nam in december 2019, na jarenlange inzet, afscheid als bestuurslid van de Heemkundekring Onsenoort. Daarna stortte hij zich volledig op zijn passie: monumenten. Dat betekent in de praktijk, dat hij vaak achter de computer te vinden is.

‘Helemaal los’

Beaard beschikt over een groot aantal bronnen, zoals boeken. Tevens verzorgt Beaard wandelingen in onder andere Heusden-vesting, Drunen, Vlijmen en het natuureiland Nederhemert-Zuid. Verder gaat hij zowel in de breedte als in de diepte graag op onderzoek uit. Een recent voorbeeld vormt zijn ‘ontdekking’ van de gebrandschilderde glas-in-lood ramen van het Nieuwkuijkse bedrijf Pauwels. Deze kwam Beaard recent op het spoor. Volgens zijn overtuiging verdienen ze een betere plek dan in het Museum De Voorde te Zoetermeer.

Bij het begin van de lezing vertelde Bart uitvoerig over zijn werkwijze. Daarna ging hij op basis van voorbeelden van monumentenpanden en locaties ‘helemaal los’. Deze ‘ontlading’ werd met beeldmateriaal ondersteund. Uit zijn betoog werd bevestigd, dat de metamorfose van Heusden de moeite waard was en is. Na de Tweede Wereldoorlog was de vesting vervallen. De dwaling van de gemeenteraad om de wallen te slechten viel bij de Rijksdienst van Monumentenzorg ‘in slechte aarde’. Besloten werd tot restauratie. Aan de hand van een variatie aan voorbeelden informeerde Beaard de aanwezigen over de resultaten van de restauratie. Basis hierbij was de Kaart van Blaeu uit 1649. Het was de architect Peetoom met burgemeester Scholten die voor de uitwerking zorgde.

Nieuw leven

Veel vervallen panden kregen een nieuw leven. In de pauze vulden de aanwezigen dit informeel aan met eigen ervaringen en anekdotes. Zo zijn de panden Putterstraat 18 en 20 in 1979 op basis van de Kaart van Blaeu (1649) opnieuw gebouwd. Ze hebben thans de status van Gemeentelijk Monument. Naast de betrokkenheid van de gemeente Heusden was en is ook de landelijke stichting Hendrick de Keyser actief in Heusden. Als resultaat is de voormalige timmerwerkplaats ’Huis Beelaerts’, Putterstraat 2 en 4 gerestaureerd. Het is in gebruik als woonhuis en als B & B.

Vanuit de stichting Kunst in de vesting wordt al ruim 25 jaar een relatie tussen de monumenten en kunst en cultuur gelegd. Tijdens de Monumentendagen presenteren de Heusdense kunstenaars zich in monumentenpanden. Het komende jaar worden hierbij monumentale tuinen betrokken. Gezien het monumentale karakter van Heusden heeft de vesting mogelijkheden en beperkingen. Zo is lichtreclame en zijn zonnepanelen taboe. Ook voor andere energiemaatregelen gelden regels.

Omgevingsvergunning

De commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) behandelt aanvragen rond omgevingsvergunningen. Wethouder Johan Meesters is portefeuillehouder voor de thema’s Monumenten en ‘Erfgoed’. De benaming ‘nationaal monument’ van Heusden is door de rijksoverheid toegekend. Bart Beaard vertelde, dat de vesting in 1978 de Europa Nostraprijs hiervoor ontving. Wie door de vesting wandelt ziet, dat er inzet nodig is om het karakter van Heusden vast te behouden. Dat geldt in ieder geval voor de dringende opknapbeurt van het Bedeelhuisje, nabij het Gouverneurshuis. Terloops vroeg Beaard ook aandacht voor de noodzakelijke opknapbeurt van de Herptse Poort. Aan het einde van de Putterstraat werd in het verlengde ervan de Haventoren, thans een horecagelegenheid, opnieuw gebouwd. Na afloop van de lezing waren er lovende woorden van Hildo van Engen, bestuurslid van het Gouverneurshuis. “Bart Beaard schrijft sneller dan wij kunnen lezen”, grapte Van Engen. Een hartelijk applaus volgde.