Door Bert Meijs
Op 19 juli 1915 kwam ik weer in Vlijmen. De rust schijnt in de gemeente teruggekeerd; van de twee wethouders is er één aanhanger van de burgemeester en één van Mommersteeg. De verhouding in het College van B en W scheen mij vrij wel. De beide laatste raadsverkiezingen verliepen, zonder dat er stemming nodig was. In september aanstaande moeten beide wethouders aftreden; worden zij allebei herkozen, dan zal de vrede wel hersteld zijn.
De ontginningen en verbeteringen van de landerijen worden met kracht voortgezet; daaraan werden in 1914 nog duizenden guldens besteed. Een extra krediet van ƒ 2.000,- is in augustus 1914 door de Raad beschikbaar gesteld tot bestrijden van de werkeloosheid. Het werd besteed om slecht afwaterende gronden aan een voldoende waterlossing te helpen. Daardoor werd een complex van 40 ha. aanzienlijk verbeterd.
De burgemeester is begonnen aan een omschrijving van der exploitatie van de gemeentelijke bezittingen; dat wordt een werk in drie lijvige delen. Is die beschrijving klaar dan kan, wat jaarlijks geschiedt in één dag bijgeschreven worden. Een kaart is er nog niet; die zal ƒ 300,- kosten. B en W willen die dit jaar bestellen; de opbrengst van de gronden valt dit jaar zo mee, dat die ƒ 300,- er best af kunnen.
Het gaat de mensen goed in Vlijmen; vooral de mandenmakers. Er werden dit jaar reuze prijzen besteed, vooral gaat er veel naar Engeland. De vracht- en assurantieprijzen zijn veel hoger dan gewoonlijk; maar door de hoge prijzen wordt er toch een meer dan gewone winst gemaakt, terwijl alles wat in voorraad was opgeruimd is.
De burgemeester heeft driemaal schipbreuk geleden met plannen voor een centrale groenteveiling; een vierde poging schijnt kans van slagen te hebben; vermoedelijk komt voorjaar 1916 de zaak tot stand, in een groot gebouw van Van Wagenberg aan het station te Vlijmen; Wagenberg zou administrateur worden en een percentsgewijze beloning ontvangen van het bedrag dat verkocht wordt. Alle naburige gemeenten zouden meedoen.
Sluis Drongelenskanaal.
Drie jaar later
Op 22 augustus 1919 bezocht ik de gemeenten Vlijmen. Hier vielen bij de laatste Raadsverkiezing drie leden uit; de Raad bestaat thans uit zes landbouwers, drie industriëlen en twee arbeiders. Ook hier is de wningnood groot; er komen hier wel honderd woningen tekort. Eindelijk zal er nu eene bouwvereeniging opgericht worden. Inspecteur Schüngel werd tot tweemaal toe verzocht om voorlichting te komen dienen, zonder succes, er kwam geen antwoord. Nu zal men zonder Schüngel trachten de zaak in het rechte spoor te brengen.
De beschrijving van de exploitatie van het gemeentelijk bezit bleef halverwege steken; er is ook nog geen kaart. Deze werd wel aan het kadaster te vervaardigen opgedragen, maar de betrokken ambtenaar kwam niet met zijn werk gereed. Bedoeld was een kaart van de hele gemeente met de bezittingen van de gemeente afzonderlijk ingekleurd. Wel kwam gereed een kaart van de gronden in 'het Ven', daarvan kreeg ik een afdruk.
De gemeente heeft momenteel reuze inkomsten van haar bezit; in 1918 ƒ 40.000,- uit landerijen en ƒ 5.000,- van bandhout. In 1919 bracht het bandhout zelfs ƒ 8.000, -op. Sinds de uitkomsten zo schitterend zijn, laat de gemeenteraad aan burgemeester Van de Ven vrijwel de vrije hand.
B en W vrezen dat door de plannen Bongaerts, tot het opzetten van het water in het kanaal Den Bosch-Drongelen veel waterbezwaar in 'het Ven' zal ondervonden worden. Daarover zijn zij met Bongaerts in overleg getreden. De ondervinding heeft geleerd dat de tegenwoordige afwatering van 'het Ven' onvoldoende is, al het water moet van de Bossche Sloot op het kanaal ‘s Bosch-Drongelen gebracht worden. De Bossche Sloot heeft onvoldoende capaciteit, die moet verbreed en verdiept. Een werk dat ƒ 30.000,- zal kosten. Een werk dat, in verband met de Maasmond werken moest worden uitgevoerd en door B en W van Vlijmen werd tegengehouden. Sinds het in cultuur brengen van 'het Ven' bleek aan B en W hun vergissing en ze proberen alsnog dat kostbare werk uitgevoerd te krijgen.
Er zijn honderdvijftig Protestanten in Vlijmen. Ook de vroedvrouw is protestant. Ze trouwde met een RK muziekonderwijzer, nu doen ze geen van beiden meer iets aan hun godsdienst. De geestelijkheid wil haar graag vervangen door een Roomse vroedvrouw.
De mandenmakers verdienen nu ƒ 18,- tot ƒ 25,- met een werkweek van 55 uur.
Er werden tijdens de oorlog schatten verdiend en veel O.W. gemaakt. Het teenhout was goedkoop, de manden duur. Alles ging weg, zowel naar Engeland als naar Duitsland. De stoomteendrogerij is het nieuwste op het gebied van teenhout schillen. Het hout wordt opgekookt en wordt wanneer het droog en dor is weer zacht en lenig. Men kan op die manier het hele jaar door teenhout schillen. De tuinbouwvereniging (550 leden) richtte een groentenveiling op voor Vlijmen en omstreken en wordt geëxploiteerd door de Bossche Veiling die daarvan een onderafdeeling is. Voor onkosten wordt 5% in rekening gebracht. Aan de kas van de tuinbouwvereeniging wordt een half procent gerestitueerd. In 1918 werd voor ƒ 550.000,- geveild. In het drukke seizoen wordt er dagelijks geveild. B en W zouden er in beginsel geen bezwaar tegen hebben dat Vlijmen en Nieuwkuijk vereenigd werden tot een gemeente.
Drongelenskanaal.
Werkloosheid
Op 31 juli 1922 bezocht ik Vlijmen. De bezuinigingswoede bracht drie nieuwe Raadsleden. Er is veel kans dat daardoor de twee wethouders in september aanstaande uitgeworpen worden. Vooral de ongehuwde en zeer rijke Van Heesbeen strijdt voor alle mogelijke en vooral ook onmogelijke bezuinigingen.
De financiën van Vlijmen zijn wel wat in de war: in 1922 moest aan steun voor werklozen ƒ 35.000,- worden uitgegeven. De opcenten op de Rijksinkomstenbelasting brachten slechts ƒ 9.000,- op. Er was ƒ 33.600,- geraamd; de inkomsten uit landerijen lopen sterk terug. De belastingen zijn nog laag, maar vroeger betaalde men helemaal geen belasting!
Een bouwvereniging bouwde achtentwintig woningen, met Rijkspremie werden vijf woningen gebouwd. Geen woningnood, veel mensen verlaten Vlijmen. Er is veel werkloosheid in Vlijmen. Om de mensen bezig te houden moet voortdurend werk gezocht worden. Verbetering van weiland -de Meerheuvel- kost ƒ 5.000,- de ha.! Men weet bijna niets meer te vinden. Deze winter wil men een perceel heide van 20 ha., liggende aan de andere zijde van het kanaal Den Bosch – Drongelen onder Helvoirt, aankopen en laten bewerken en beplanten met mast. Men verwacht nog veel meer werkloosheid, dan er tot nu toe geweest is.
De afwatering van de Bossche Sloot laat nog steeds veel te wenschen over. Vlijmen betaalt ruim ƒ 500,- waterschapslasten, maar wordt toch niet voldoende geholpen. De laatste anderhalve kilometer vóór het kanaal Den Bosch-Drongelen ligt het terrein langs de Bossche Sloot drieënhalve meter boven de waterspiegel van de Bossche Sloot. Nu wordt daar wel eens een steek grond uitgegraven, maar het zakt dadelijk weer dicht. De leiding moet niet alleen verdiept, maar vooral ook verbreed worden. Wanneer de plannen Bogaerts uitgevoerd worden en de waterstand in het kanaal Den Bosch-Drongelen 40 cm wordt verhoogd, dan wordt de waterlossing van 'het Ven' nog veel moeilijker en zal men wel moeten overgaan tot elektrische bemaling.
Van B en W vernam ik het verrassende nieuws dat nu de Beerse Maas tot 10.80 opgehoogd werd, de waterstand op de Maas hooger bleef. Daardoor kwam het Maaswater de Dieze binnen en drong het Diezewater terug naar het kanaal Den Bosch-Drongelen. Vóór de inlaatsluizen aan de aardappeldijk te Engelen stond Maaswater, waarmede in de afgelopen winter de betrokken polders twee keer geïnundeerd werden! Mommersteeg zou nu helemaal niet meer verlangen naar een inlaatsluis te Bokhoven.
Op de secretarie liet men mij een zeer nieuwerwets ingericht registratuur stelsel zien; kosten ƒ 3000,-. Het is geheel ingericht naar de inzichten van de secretaris, zo lang deze als zodanig in functie blijft, zal het voldoen.
De chef-veldwachter Hollander overleed en werd niet vervangen. In zijn plaats kwam de Rijksveldwachter feitelijk als chef van alle politie. Hij krijgt daarvoor eene donatie van ƒ 150,- uit de gemeentekas.