Wie de vesting van Heusden nadert, kan niet om de schoorsteen heen die ooit bij de conservenfabriek hoorde. In 2008 sloot deze fabriek (na bijna 100 jaar) zijn deuren. Machines vielen stil, de aan- en afrijdende vrachtwagens met groente en fruit behoorden plotseling tot het verleden. Veel werknemers gingen een onzekere toekomst tegemoet. Met het boek De Jonker Fris Ingeblikt in de hand maken we een reis naar het verleden.

Door Henk Poelakker

Flipje en Jonker

De vorige keer eindigden we met de grote hoeveelheid fruit die uit eigen boomgaarden verwerkt werd. Werk genoeg voor het inmiddels sterk uitgebreide personeelsbestand. Behalve verwerken en verpakken in blik, was er ook de vraag: hoe kunnen we ons onderscheiden? Met een schuin oog werd gekeken naar Flipje Tiel, het fruitmannetje van het bedrijf De Betuwe. Op ieder etiket van een potje jam stond een piepklein Flipje dat je uit kon knippen. Tien zegeltjes van Flipje waren goed voor een leuk leesboekje voor de kinderen. Een schot in de roos dat directeur Louis aan het denken zette. De conservenfabriek lanceerde een deftig meneertje dat Jonker Fris heette. In 1968 verschijnen er drie boekjes waarin de Jonker prachtige avonturen beleeft: in deel 1 gaat hij naar de maan, in deel 2 wordt hij een heuse speurneus en in deel 3 beleeft hij avonturen als een kampioen. Bij Jonker Fris is het bij die drie boekjes gebleven terwijl Flipje Tiel maar liefst 47 boekjes heeft uitgegeven.

Voor de nachtwaker: een prachtig beschilderde glasplaat

Nachtwaker

Op de bijgaande foto zien we een fraai beschilderde glasplaat. Deze herinnert aan de geweldige inzet van een nachtwaker. De tekst luidt als volgt: 'Herinnering aan uw moed en geestdrift betoond in de barre winter van 1945 in het gevaarlijke en eenzame frontgebied te Heusden. Wagenberg-Festen zal u, Adrianus van Baardwijk, daarvoor dankbaar blijven. 23 december 1945'.
Sientje Buijs, inmiddels in de negentig, vertelt dat zij zich deze nachtwaker nog goed voor de geest kan halen. "De meeste mensen noemden hem Jacob. In die tijd werkte ik op de personeelsadministratie en het kwam nogal eens voor dat ik alle loonzakjes niet op tijd klaar had. Dan haalde ik maar weer eens een nacht door en sprak ik de nachtwaker op zijn rondes." Tot zo ver Sientje. Wat hield het werk van een nachtwaker in zijn algemeenheid in? Hij liep met een bos sleutels en een prikklok een vaste ronde. Zo kon de directie achteraf zien waar er controle was geweest en op welk tijdstip. Zijn alle toegangsdeuren nog gesloten? Zijn er geen sporen van inbraak? Wegjagen van hangjeugd! Hulp bieden als er ’s nachts iets gebeurde in de fabriek. Ook hield de nachtwaker bij wie er aan de bel kwam. Welke leverancier op welk tijdstip de aardbeien kwam brengen enz. We proberen ons voor te stellen hoe de heer Van Baardwijk met hond en revolver de orde probeerde te handhaven. Volgens Bart Beaard, de man die de foto aanleverde, bevindt het beschilderde raam zich ergens in het depot van het Gouverneurshuis in Heusden.

Met dank aan Bert Kops