Eind 19e eeuw was het gemeentebestuur van Heusden ervan overtuigd dat een Scheepswerf welvaart in Heusden zou kunnen brengen. De gunstige ligging van Heusden aan de Maas trok in 1905 een ondernemer die een werf oprichtte. Helaas ging de onderneming al na drie jaar failliet. Een doorstart volgde een jaar later onder leiding van rasondernemers De Haan en Alta. Weer later kreeg het bedrijf de naam De Haan & Oerlemans. In de jaren vijftig nam Verolme de werf over die het uiteindelijk niet redde. Hoe kon het zo mis gaan? Het kloppend hart van Heusden kon toch niet stilvallen?

Door Henk Poelakker met dank aan Bert Kops

Coasters

We schrijven 1929. Dat jaar brak er een wereldwijde financiële crisis uit met economieën die als kaartenhuizen instortten. Directeur De Haan had kort vóór die Beurskrach de touwtjes in zijn eentje in handen gekregen. De naam De Haan & Oerlemans bleef echter overeind. Werkloosheid viel ook de werf ten deel. Rijnschepen werden afbesteld. Overal lagen half afgebouwde schepen te verroesten en menige scheepswerf ging failliet. Ondanks dat er zeer creatief moest worden omgegaan met slechts een enkele order, vaak gefinancierd met eigen geld, gleden er tussen 1930 en 1936 drie motordekschuiten, vier motortankschepen en drie motorboten in de Bergsche Maas. Het waren hele moeilijke jaren waar schepen allang niet meer volledig werden afgebouwd. Er waren in de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog maanden dat er nog geen tien man aan het werk was op de werf. In 1936 werd het werk enkele maanden compleet stil gelegd. Maar als zo vaak, richtte de werf zich weer op. Men ging kustvaarschepen bouwen, aangedreven door dieselmotoren. Even terzijde: stoomschepen waren in die tijd nog heel gebruikelijk omdat men de dieselmotor nog niet voor 100% vertrouwde. Coasters dus, schepen die zowel over zee als in iedere haven konden manoeuvreren.

Burgeroorlog in Spanje

Directeur De Haan ging meer dan eens zelf op werk uit. Zo sleepte hij een order in de wacht voor een Portugees visserijschip. Toen de zaak beklonken was, kreeg hij een cheque mee als aanbetaling. Probleem was dat hij dwars door Spanje moest reizen, het land dat in een Burgeroorlog verkeerde (1936-1939). Als de Spanjaarden de cheque zouden vinden, zou De Haan deze zeker kwijt geweest zijn. De Haan naaide de cheque in de voering van zijn jas, stapte als een ware zakenman de trein in die hem inclusief de cheque veilig weer in Heusden bracht. Het vissersschip kon gebouwd worden en zou een knap staaltje van vakmanschap worden. De werf maakte met dit schip internationaal furore; de markt trok aan, orders werden geplaatst. Maar wat een tegenslag: de Tweede Wereldoorlog begon en van de een op de andere dag werden er in Heusden geen zeeschepen meer gebouwd. Of de werf het wilde of niet, in opdracht van de bezetter werden schepen gebouwd voor de Duitse marine: binnenvaartschepen. Onder dwang werden motortankschepen, tanklichters, viskotters, sleepboten, trawlers enz. gebouwd, allen bestemd voor de oorlog.

Levenswerk vernield

Met de komst van de bevrijders in september 1944 werd Zuid-Nederland bevrijd, zo ook Heusden. De werf viel stil tot en met mei 1945. Bij de terugtrekking van de Duitsers over de Bergsche Maas in noordelijke richting werd het levenswerk van directeur De Haan compleet vernield. Hoe verder na de oorlog?

Bron: boek 90 jaar scheepsbouw in Heusden