Wie de vesting van Heusden nadert, kan niet om de schoorsteen heen die ooit bij de conservenfabriek hoorde. In 2008 sloot deze fabriek (na bijna 100 jaar) zijn deuren. Machines vielen stil, de aan- en afrijdende vrachtwagens met groente en fruit behoorden plotseling tot het verleden. Veel werknemers gingen een onzekere toekomst tegemoet. Met het boek De Jonker Fris Ingeblikt in de hand maken we een reis naar het verleden.

Door Henk Poelakker

Afdingen

De vorige keer ging het onder andere over de levering van fruit aan fabrieken die daar vruchtensap van maakten. Van Wagenberg-Festen (de moedermaatschappij van Jonker Fris) was heel kritisch op haar te leveren producten. Wie het waagde om slecht fruit tussen vruchten als bessen en frambozen te ‘verstoppen’ kon de samenwerking op zijn buik schrijven. Expediteur H.J. Dikmans kreeg het volgende te horen: “Jullie leveren te laat, rommel in plaats van kwaliteit, nooit op tijd, altijd gedoe.” Een Duitse afnemer (Braun) is alleen tevreden als hij korting krijgt. In het kasboek staat in de kantlijn zoiets als: we moeten bij deze klant in de offerte al rekening houden met het afdingen van de prijs. Dus bij voorbaat een iets hogere prijs noemen.

Rookpluimen

Van Wagenberg-Festen exporteert rond 1900 veel zacht fruit (bessen, aardbeien, frambozen enz.) naar Engeland. Omdat het land geen belasting heft op suiker, is jam aldaar een zeer goedkope en overheerlijke lekkernij. Probleem blijkt met name het transport te zijn: kwetsbaar in manden die kunnen omvallen. Een deskundige meneer uit Tiel (nee, niet Flipje maar de heer Cammen) lanceert een voorstel. Waarom het fruit in Heusden niet eerst koken en als moes in vaten of bussen transporteren? Dat idee wordt omarmd door de Heusdensche Conservenfabriek die in 1911 gestalte krijgt. Hoge rookpluimen dwarrelen via de schoorsteen over het stadje, mede veroorzaakt door het moderne machinepark: erwtensorteermachine, spinaziemolen, andijviesnij-machine, wortelschaaf, appel- en perenschilmachines enz. Groenten en fruit worden na behandeling in blik en glas verpakt. Als reclamestunt krijgt het leger gratis blikgroenten.

Werknemer Guus de Kort op de heftruck. (privéfoto)

Dodelijk ongeluk

Meisjes zijn als werknemers meer dan welkom. Doordat de conservenfabriek goed draait, zijn er steeds meer mensen die hun grond(en) vol zetten met tuinbouwgewassen. In 1913 krijgt de grote baas van de fabriek een dodelijk ongeluk. De fabriek wordt stil gelegd met een faillissement tot gevolg in 1914. Belgische zakenmensen kopen de fabriek voor een kleine 14.000 gulden. Eén van die fabrikanten is de heer A.F.J. van de Poel die in 1918 op jonge leeftijd (slechts 33 jaar) overlijdt met als gevolg dat in 1921 de conservenfabriek in handen komt van Van Wagenberg-Festen.

Met dank aan Bert Kops