Vrijheid en democratie lijken tegenwoordig vanzelfsprekend, maar daar ging een lange strijd aan vooraf. Een bijzondere rol daarin was weggelegd voor Heusden en vrijheidsstrijder Johannes Conradus de Kock. Tonny van de Wiel brengt zijn nauwelijks bekende verhaal opnieuw onder de aandacht.

Door Henk Poelakker

40.000 mensen onthoofd

Het lijkt zo vanzelfsprekend: vrijheid. Binnen de kaders van fatsoen mag je zeggen wat je denkt, mag je geloven wat je wilt, mag je schrijven wat je bezighoudt. Zo’n 250 jaar geleden moest er voor vrijheid gevochten worden. Eeuwenlang waren er heel veel gewone mensen die arm waren, die nauwelijks eten kregen, die gekleed waren in lompen. Mensen die keihard moesten werken voor een karig loontje en dat bijna altijd voor de rijken. In 1781 reden er koetsen rond met aan boord pamfletten. Voor diegenen die niet konden lezen waren er spotprentjes, cartoons zouden we nu zeggen. Het waren opstandige uitspraken op papier, zeer gedurfd en zeer strafbaar. Heel langzaam durfden gewone mensen tegen de rijke en invloedrijke mensen in te gaan. Met vallen en opstaan mochten gewone mensen ook eens iets zeggen. Vrijheid kwam op gang. In 1789 brak de Franse Revolutie uit. Weg met de koning, weg met de adel, weg met de rijken. Maar liefst 40.000 mensen in Frankrijk werden onthoofd. In Nederland kregen vanaf 1796 de mannen rechten (plichten had men al). Net als in Frankrijk hoorde je ook in ons land de leus ‘Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap!’.

Heusden

Wist u dat de wieg van het moderne en vrije Nederland in ons eigen vestingstadje Heusden stond? Onze nationale vrijheid en democratie danken wij grotendeels aan de Heusdense vrijheidsstrijder Johannes Conradus de Kock. Mevrouw Tonny van de Wiel, woonachtig in Heusden, beschreef het bijzondere levenspad van De Kock en vroeg Bob Leenders cartoons ervan te maken.

Geheim

Het best bewaarde geheim van Nederland is: onze democratie begon niet in Den Haag, niet in 1848 (toen kregen we een nieuwe Grondwet) maar al in 1787 in Heusden. Onze allereerste Grondwet kregen we al in 1798: onze oergrondwet. Op zaterdag 12 september brengt Tonny van de Wiel dat nauwelijks bekende verhaal naar het hart van onze democratie, naar het Binnenhof in Den Haag dus. Johannes Conradus de Kock plantte in 1787 het eerste zaadje van onze eigen nationale democratie. Onder zijn leiding kregen burgers daadwerkelijk invloed op het stadsbestuur van Heusden. Wat gebeurde er?

Johannes de Kock

Gewone mensen grepen de macht. Rond 1780 waren veel mensen erg ontevreden in ons land. Gewone burgers hadden weinig tot niets te zeggen. Patriotten wilden dat veranderen. Zij eisten: meer inspraak, een eerlijker bestuur, openheid over besluiten en geld. Maar ook vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid, stemmen en kiesrecht. Johannes de Kock, geboren in Heusden, was een belangrijke patriottenleider. De patriotten grepen de macht in Heusden. Er kwam een nieuw stadsbestuur, gekozen door de burgers. Ook katholieken mochten in Heusden in het stadsbestuur zitten, iets wat toen elders verboden was. Heusden werd daarmee de eerste stad in Holland waar een democratisch stadsbestuur tot stand kwam. De machthebbers waren boos en accepteerden de veranderingen niet. De geest was echter uit de fles. Gewone mensen durfden het op te nemen tegen rijke en invloedrijke mensen. Maar voordat er echte veranderingen konden plaatsvinden, kreeg Heusden in de herfst van 1787 te maken met soldaten uit Duitsland en Oranje-aanhangers. De vrijheid duurde destijds maar kort. Johannes vluchtte naar Frankrijk.

Polarisatie

Jaren later, in 1795, kwamen de Patriotten terug en werden wetten veranderd zodat iedereen kon genieten van vrede en veiligheid, van democratie en vrijheid. Heusden stond definitief op de kaart als eerste stad met een gekozen volksvertegenwoordiging. Van Heusden de democratie! Tonny van de Wiel, woonachtig in Heusden, zet zich in om het nauwelijks bekende verhaal voor het voetlicht te krijgen. Ze ontwikkelde een memoryspel waarmee iedereen spelenderwijs met de geschiedenis kennis kan maken. Het cartoonboekje ‘De Rode Vlinder, het geheim van Johannes & Nederland’ over de dapperheid van Johannes, komt ook op de markt. Het is de vertellende leidraad. Tussen de regels proef je de weerstand van Tonny tegen de huidige polarisatie in onze maatschappij.

Voor meer informatie stuur een mailtje naar bureau_twiel@live.nl of kijk op de website prinsjesfestival.nl