Wie de vesting van Heusden nadert, kan niet om de schoorsteen heen die ooit bij de conservenfabriek hoorde. In 2008 sloot deze fabriek (na bijna 100 jaar) zijn deuren. Machines vielen stil, de aan- en afrijdende vrachtwagens met groente en fruit behoorden plotseling tot het verleden. Veel werknemers gingen een onzekere toekomst tegemoet. In deze aflevering richten we ons op het zachte fruit: onder andere bessen, aardbeien, frambozen. Ook laten we Sinterklaas voorbij komen.

Door Henk Poelakker met dank aan Bert Kops

Handmatig het fruit sorteren

Om een idee te krijgen van hoeveelheden kijken we terug naar 1958. Meerdere tankwagens van het bedrijf Vos uit Oss rijden het fabrieksterrein op. Deze wagens worden gevuld met het zojuist geperste sap van het fruit. Het sap is dan zes keer meer geconcentreerd. Duizenden liters worden richting Düsseldorf gereden waar het sap in grote en kleine flessen wordt gebotteld. In de fabriek zelf worden vrachtwagens, geladen met kistjes aardbeien, verwerkt tot aardbeien op sap. In de aardbeientijd werken ruim honderd mensen zowel overdag als ’s nachts aan de drie lopende banden. Handmatig worden de rotte aardbeien eruit gehaald.

Tomatenpuree

In 1950 maakte het bedrijf 63 blikjes tomatenpuree per minuut. Al snel liep dat aantal op tot boven de 10.000 blikjes per uur. De techniek schreed voort, de machines liepen steeds sneller. Een andere nieuwkomer was de zogeheten zoet-zure-cocktail: stukjes ui, augurk, wortel en kruiden. De oorsprong van deze picklesindustrie ligt in Oost-Europa en werd vooral geleid door Joodse ondernemers. Ook werd er geëxperimenteerd met komkommer in het zuur: geen succes. En wat te denken van piccalilly en rijstepap in blik: allebei geen blijvers. Bruine bonen in blik was wel een succes, met name gewild in wat toen nog de Nederlandse kolonie Suriname was.

Nog slechts twee producten

Vanaf halverwege de jaren ’70 werd het aantal nieuwe producten weer uitgebreid: rode kool, soepgroenten, knolselderij. Tien jaar later werd gestopt met perenmoes in blik, met asperges en ook pruimen. Toen het einde van Jonker Fris in beeld kwam (2008) en men samen met HAK één bedrijf zou worden, rolden in Heusden nog maar twee producten van de band: de vlaaivulling en het fruit op siroop. Veel werknemers van toen betreuren nog altijd de teloorgang van Jonker Fris. Wat je met name hoort: dat was niet nodig geweest, had anders gekund, hebben onze reservegelden het bedrijf HAK overeind gehouden? Zo jammer. Tien jaar na sluiting woedde er een hevige brand in de voormalige fabriek. Hoe de brand kon ontstaan werd niet duidelijk.

Sinterklaas

We sluiten af met iets positiefs. In 1985 vindt de landelijke intocht van Sinterklaas plaats in Heusden. Jonker Fris laat duizenden kleine blikjes met pepernoten als inhoud maken. Overal in de vesting staan Pieten klaar om deze reclamestunt gestalte te geven: zij delen de blikjes uit die gretig aftrek vinden.