Op zondag 14 september wordt ook in de gemeente Heusden de jaarlijkse Open Monumentendag gehouden. Op deze dag zijn tal van monumenten in de gemeente Heusden te bezichtigen. Verder kan er deelgenomen worden aan een variatie aan activiteiten.

Door Hans van den Eeden

Een comité is druk aan de slag met de voorbereidingen. Tijdens de Open Monumentendag openen veel monumenten hun deuren. Het is dé kans om een plek te bezoeken waar je normaal niet zo snel komt. Ook zijn er extra activiteiten, zoals tentoonstellingen, rondleidingen en lezingen. De 39ste editie van de Open Monumentendag heeft als thema: ‘Architectonisch Erfgoed'. Vast staat dat het bij de monumenten niet alleen om jaartallen, bouwstijlen en feiten gaat. Uit rondleidingen blijkt dat beleving hierbij belangrijk is. Dat geldt ook voor relaties met religieus en industrieel erfgoed. In de gemeente Heusden is veel deskundigheid over monumenten aanwezig. Dit wordt gevoed door het Gouverneurshuis en de Werkgroep Monumenten van de Heemkundekring Onsenoort. Monumentendag is een mooie gelegenheid om erop uit te trekken en zo gemeente Heusden beter te leren kennen. In Heusden vesting wordt op zaterdag 13 en zondag 14 september de jaarlijkse manifestatie ‘Kunst in monumenten’ gehouden. Meer hierover in de komende edities van deze serie. Dagelijks is een gedreven groep rondleiders actief om de bezoekers in Heusden de weg te wijzen. Als aanloop naar de Open Monumentendag houdt heemkundige Bart Beaard op 9 september om 19.30 uur in de bibliotheek in Vlijmen een lezing over ‘Monumenten in de gemeente Heusden’. Beaard is lid van werkgroep ‘Monumenten Heusden’.

Kennis delen

Het doel van de werkgroep ‘Monumenten Heusden’ is om de monumenten in de gemeente Heusden te inventariseren. Verder om de kennis toegankelijk te maken en te delen. De lezing vindt plaats in de Bibliotheek in Vlijmen. Het is een goede warming up om tijdens Monumentendag verder op ontdekkingstocht te gaan. We beginnen de tocht bij de Protestantse kerk ofwel ‘De Grote kerk’ in Vlijmen. Deze kerk is verreweg het oudste bouwwerk van de Oostelijke Langstraat. De kerk wordt al in een akte uit 1285 genoemd toen zij door het kapittel van Sint-Jan te Luik werd overgedragen aan de abdij van Berne. Op Open Monumentendag kan de bezoeker ook een kijkje nemen in het raadhuis van de voormalige gemeente Vlijmen. Tot aan het begin van de negentiende eeuw beschikte Vlijmen niet over een eigen gemeentehuis. Voor vergaderingen van het dorps- of gemeentebestuur gebruikte men doorgaans een particulier huis of herberg. Vanaf 1815 diende een lokaal van de plaatselijke school als raadkamer. Omdat ook dit geen ideale situatie was, kwam er in 1870 een eigen raadhuis. Dit nieuwe representatieve raadhuis werd gebouwd in neoclassicistische stijl. Een belangrijk kenmerk hiervan is de strenge symmetrie. Rechts van de trap zijn de ramen voorzien van tralies. Hier bevond zich een gevangenis. Vanuit dit raadhuis werd Vlijmen decennialang bestuurd, maar bijzonder is dat in dit gebouw ook vier kinderen zijn geboren. Op de begane grond was tot 1942 namelijk ook sprake van een woongedeelte. In de twintigste eeuw heeft het raadhuis een forse aanbouw gekregen. Sinds 1997 biedt dit complex onderdak aan de gemeente Heusden.

Besjonkelen

Het voormalige raadhuis van Vlijmen heeft zijn charme behouden. In de voormalige raadzaal kunnen geliefden elkaar diep in de ogen kijken en elkaar het ‘ja-woord’ geven. Niet ver van het huidige gemeentehuis ligt de Sint-Jan Geboortekerk. Deze neogotische kerk is gebouwd in 1864-1866 naar een ontwerp van de architect H.J. van Tulder. In 1868 werd de kerk ingewijd. De driebeukige kruisbasiliek heeft een toren met vier geledingen. Deze toren is met meer dan zeventig meter een van de hoogste in de regio. In de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog is de kerk ernstig beschadigd geraakt. Een grondige restauratie vond plaats in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Een bezoek aan de kerk roept herinneringen aan het rijke roomse leven en tradities op. Dit blijkt uit een ontmoeting met bezoeker Willem Vermeersch uit Zeeuws-Vlaanderen. “Nu ik in deze fraaie kerk ben moet ik sterk denken aan mijn roomse jeugdjaren. Een voorbeeld is aan het verdienen van aflaten via ‘besjonkelen’. Het verwijst naar een ritueel van het permanent rond allerzielen in- en uitlopen van de kerk. Hierbij werd extra voor de zielen in het vagevuur gebeden. Ik geloofde indertijd, dat je daardoor een bijzondere ‘aflaat’ kon verdienen. Ook heb ik al veel schietgebedjes gebeden. Daarom denk ik dat ik in de sfeer van een ‘schietstoel’ snel naar de hemel kan”.