De afgelopen week werd in de vesting stilgestaan bij onder andere de stadhuisramp van 4 op 5 november 1944 in Heusden. Betrokken werd vanuit het verleden een relatie naar het heden gelegd.

Door Hans van den Eeden

Veel mensen woonden maandagavond 4 november in de Catharijnekerk de jaarlijkse herdenkingsdienst bij. De bijeenkomst, georganiseerd door het Activiteitencomité, werd door het St. Blasiusgilde en de Cantorij ondersteund. Jaarlijks zijn leerlingen van groep 7 en 8 van de Johannes Paulusschool intensief bij deze herdenking betrokken. Tijdens de herdenking werd de adoptie van de gedenksteen, pal voor het stadhuis, door scholieren van groep 8 overgedragen aan groep 7. Gedurende de bijeenkomst in de kerk nam burgmeester Willemijn van Hees de aanwezigen mee naar de nacht van 4 op 5 november 1944. “Vandaag zijn we hier samen om één van de donkerste dagen in onze geschiedenis te herdenken. Tijdens de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog werd Heusden getroffen door een tragedie van onvoorstelbare omvang. Terwijl de bevrijders naderden, sloegen de terugtrekkende Duitse troepen toe. In de nacht werden in een bewuste daad van vernietiging de laatste hoge gebouwen en bruggen opgeblazen, waaronder de stadhuistoren. In één enkele nacht verloren 134 mensen hun leven, wat neerkwam op 10% van de bevolking. Hoewel het leed en verlies bijna ondraaglijk waren, kwamen er ook verhalen van hoop en menselijkheid naar voren in de enorme chaos."

Het opgeblazen historische stadhuis

Kracht en veerkracht

"Tussen de ongelooflijke verschrikkingen zagen we enorme moed en vastberadenheid bij onze stadsgenoten. Mensen die, met blote handen en met gevaar voor eigen leven, anderen uit het puin probeerden te halen. Deze menselijke daden vormden een scherp contrast met de gruweldaden die werden gepleegd. We herdenken de verloren levens. Ook erkennen we tegelijkertijd de immense kracht van de overlevenden, die van de ene op de andere dag moesten schakelen tussen verlies en verder leven. Hun kracht en veerkracht zijn een voorbeeld voor ons allemaal. Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid. We zien het nog steeds, zowel dichtbij als ver weg, waar oorlogen, dictaturen en onderdrukking nog altijd aanwezig zijn. Daarom is het juist nu, tachtig jaar na onze bevrijding, van groot belang, dat we ons blijven realiseren hoe waardevol en kwetsbaar onze vrijheid is.

Dit jaar willen we in onze gemeente een brug slaan van het verleden naar het heden. Wat toen gebeurde, heeft ons gevormd. Het is aan ons om die vrijheid te koesteren, te beschermen en door te geven aan de volgende generaties”. Tijdens haar toespraak legde Van Hees een relatie tot de actualiteit van de opvang van de Oekraïnse vluchtelingen.

Kransen en 134 kaarsen bij monument. (Foto: Hans van den Eeden)

Waardige herdenking

“Ik waardeer het dan ook enorm, dat groep 7 van de Johannes Paulusschool zich jaarlijks over het Stadhuismonument ontfermt en dat daarmee de verhalen van de stadhuisramp doorverteld worden." Ook de jeugdburgemeesters Huub van der Heijden en Kate Buitenhuis gingen nader in op de stadhuisramp. “Als ik met mijn papa en mama in de schuilkelder zou zitten, dan zou ik mijn familie missen. Eigenlijk kan ik het me allemaal niet zo goed voorstellen. We hebben veel geluk in vrede”, aldus Huub van der Heijden. Volgens de mening van Kate Buitenhuis is het noodzakelijk om zowel het verleden te herdenken als de vrede te vieren. Tijdens de herdenkingsdienst hield Rixt Leddy een muzikale voordracht ‘verstild in steen’ van Stef Bos. Na afloop wandelden de aanwezigen in een stille tocht naar de gedenksteen bij het stadhuis. Daar werden kransen gelegd. Als onderdeel van de ceremonie werden door de scholieren 134 kaarsen om de gedenksteen geplaatst. Het blazen van The Last Post, de twee minuten stilte, de Vendelgroet en het zingen van het Wilhelmus raakten velen. Na afloop werd in de Catharijnekerk op informele wijze deze dag afgesloten. Hierbij werd stilgestaan bij belevingen van deze pikzwarte nacht van Heusden. Tijdens de bijeenkomst waren er lovende woorden aan het adres van Toos Trimbosch, die zich jaren heeft ingezet voor een waardige herdenking. Dat vrijheid ook een historische betekenis heeft, bleek uit de expositie over de patriottenperiode in de kerk. Tonny van der Wiel maakte de bezoekers deelgenoot van de betekenis van de patriot C. De Cock. Bob Leenders ondersteunde de expositie met cartoons. Om half twee in de nacht maakte velen een nachtelijke wandeling langs markante locaties, die tijdens de rampnacht zijn opgeblazen. Om half twee luidden de kerkklokken 134 keer en er waren mooie woorden van de stadswethouder Thom Blankers. Heusden kijkt terug op een waardige herdenking.