Tijdens het komende weekend van 13 en 14 september is op het gebied van cultuur- historie in Heusden-vesting veel te beleven. Tal van historische gebouwen en de molens zijn te bezoeken. Tevens wordt een variatie aan -gratis- lezingen en wandelingen aangeboden. Een en ander wordt muzikaal en met kunst ingekleurd.

Door Hans van den Eeden

Het is bekend: iedere dag lijkt het of het in Heusden-vesting Monumentendag is. Het komende weekend doet Heusden er een stevige schep boven op. Dit wordt versterkt door de kunstroute waar ruim 33 kunstenaars hun creaties tonen. Ook zullen zondag op meerdere locaties verschillende Shantykoren muzikaal van zich laten horen. Ook is er op zaterdagmiddag om 14.30 uur een gratis optreden van het Duo Eclectique in de Gildenzaal van het Gouverneurshuis. Op deze dag is ook de Grote Kerk te bezoeken.

Het Gouverneurshuis, Putterstraat 14 is een goede start van een blijvende herinnering. Het biedt sinds 1985 onderdak aan het gelijknamige museum. De benaming ‘Gouverneurshuis’ verwijst naar baron Johan Theodoor van Friesheim, gouverneur van Heusden. Tijdens Open Monumentendag 2025 is het Museum op zondag gratis te bezoeken. Naast de vaste expositie is ook de tijdelijke tentoonstelling ‘De gevels van Heusden’ te bezichtigen. Wie het Heusdense programma van de Monumentendag leest raakt onder de indruk. Dat geldt in ieder geval voor de boeiende lezingen die in het museum worden gehouden. Om 12.00 uur geeft molenaar Gilbert de Kort een lezing over ‘Molens en mulders in de Vesting door de eeuwen heen’.

Gevels van Heusden

Om 14.00 uur verzorgt Hans Wellner een presentatie over de ‘grafzerken in de Grote Kerk’. De gevels van Heusden vormen het thema van de lezing door Hildo van Engen. Deze lezing begint om 16.00 uur. Op zondagmiddag kunnen belangstellenden gratis deelnemen aan een stadswandeling van 45 minuten die nauw aansluit bij de expositie ‘De gevels van Heusden’. Het vertrekpunt van de wandelingen is museum Het Gouverneurshuis. Aansluiten kan om 11.00 uur, 13.00 uur en 15.00 uur. Een aanrader is een bezoek aan de Lutherse kerk, Putterstraat 32. Dit kerkje is van oudsher een immigrantenkerk. De geschiedenis van deze kerk is sterk verweven met die van de vesting Heusden en heeft een militair verleden door haar strategische ligging. Voor de verdediging werden huursoldaten aangetrokken uit Duitsland en Zwitserland. Zij waren vaak van Lutherse afkomst. Tevens exposeert Anna Marie van Thiel de Vries, op basis van Mondriaan, haar creatieve creaties.

Voormalige stadsboerderij aan de Pelsestraat. (Foto: Hans van den Eeden)

Stadsboerderij

Als de vesting belegerd was beschikte Heusden binnen de wallen over veel stadsboerderijen. Een van deze voormalige boerderijen (uit ca. 1875) is op het adres Herptsestraat 2 op zondag te bezoeken. Deze voormalige stadsboerderij is tegenwoordig in gebruik als woonhuis. Het pand is een rijksmonument. Dit omdat het van architectuurhistorisch belang is en vanwege de gebruikte eclectische ornamenten. Wie de hal binnenkomt ziet gelijk met hoeveel liefde en aandacht het pand in zijn oorspronkelijke staat is teruggebracht. Belangstellenden kunnen dit monument op zondag 14 september uitsluitend op twee tijdstippen bezoeken: van 11.00-12.00 uur en van 14.00-15.00 uur. In deze tijdsblokken zal de eigenaar vertellen over het monument, de restauratie en de geschiedenis van het pand.

In het voormalige stadhuis aan de Pelsestraat is het Bezoekerscentrum Heusden gevestigd. Het biedt tevens onderdak aan het Streekarchief Langstraat en Heusden Altena. Tot 1997 was dit gebouw, dat in 1955 werd ontworpen door architect Nico van der Laan, in functie als stadhuis van de toenmalige gemeente Heusden. Onder andere is daar de maquette van de gerestaureerde vesting te bewonderen. De medewerkers staan klaar om de bezoeker te vertellen over de geschiedenis van Heusden. Daar zal ook over de stadhuisramp in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog in 1944 worden ingegaan.

Op ontdekkingstocht in de vesting. (Foto: Hans van den Eeden)

Vestingwallen

Op de Heusdense vestingwallen prijken drie standaardmolens. Deze molens sieren het aangezicht van de vesting. Ze zijn geplaatst in het kader van de restauratie van de vesting. De molens zijn herbouwd op de oorspronkelijke plek waar ze stonden toen deze nog volop in bedrijf waren. De molenaars vertellen enthousiast over de geschiedenis en hoe de molens werken. In de negentiende eeuw verloor de vesting haar militaire functie. Langzaam maar zeker verlandden de grachten en vervielen de wallen Deze gebieden werden grotendeels gebruikt als volkstuin en door de stadsboeren. In 1968 begon de grote restauratie van Heusden, waarbij de vestingwerken weer zijn teruggebracht naar de achttiende-eeuwse situatie. De Heusdense wallen nodigen uit voor het maken van een wandeling. Dan kan de bezoeker onthaasten en zal zeker terugkomen. Op het mobieltje kan men de foto’s thuis nog terugkijken. Heusden: een stadje met een dorpskarakter maar wel met ‘stadse fratsen’.