Samen met Brabantse gildes valt er in Heusden de komende periode veel te beleven. Dit wordt ondersteund met vendelier, tromgeroffel en een optocht. Verder met een bijzondere expositie en veel educatieve activiteiten voor scholieren in Het Gouverneurshuis.

Door Hans van den Eeden

Wie op zaterdag 11 april door Heusden wandelt zal worden geraakt door een bijzonder historisch spektakel. Met een grote optocht van gildebroeders uit heel Noord-Brabant wordt Heusden teruggebracht naar haar verleden. In de sfeer van een ‘levend museum’ maken op deze dag veel kleurrijke gildebroeders een bijzondere tour door de vesting. Het zijn vormen van immaterieel erfgoed en volkscultuur die bij de vesting passen. De tocht wordt vanuit de Grote of Catharijnekerk naar het Gouverneurshuis gemaakt. Een kleurrijke erehaag van hoofdvaandels zal worden gevormd voor de Commissaris van de Koning Ina Adema. Natuurlijk zijn ook ‘hoogwaardigheidsbekleders’ van de partij. Aanleiding voor dit spektakel is de opening van de expositie ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’, die in de Catharijnekerk zal worden geopend. De organisatie hiervan is in handen van het Gouverneurshuis en de ‘Brabantse hoeders’.

De expositie wordt in het Gouverneurshuis gehouden. In de tuin van het Gouverneurshuis zullen op deze dag vendeliers zwierig en met elan hun kunsten laten zien. Dat de presentatie in het Gouverneurshuis wordt gehouden is geen toeval. Heusden is de ‘thuisbasis’ van het voormalige Sint Jorisgilde.

Gevelsteen St. Joris in gevel voormalig Schuttersdoelen. (foto: Hans van den Eeden)

Rumoer

Deze geschiedenis van het gilde gaat terug naar de veertiende eeuw. Het is daarmee een van de oudste schuttersgilden van Nederland. Bij de opheffing van dit gilde in 1905 ontstond veel rumoer toen de bezittingen van het Heusdense gilde verkocht dreigden te worden. Dit leidde tot protest. De commotie wierp zijn vruchten af en de meest kostbare objecten konden uiteindelijk in Heusden blijven. Een gildekastje uit de zestiende eeuw, een fraaie drinkhoorn en een groot aantal hoofdmanpenningen bevinden zich in het museum. De panden aan de Putterstraat 42 en 42a herinneren aan het St. Jorisgilde. In 1356 kende Heusden een Schuttersgilde van St. Joris. Uit een vermelding blijkt dat dit gebouw er in 1667 reeds stond. Een gevelsteen van ‘St. Joris en de draak’ verwijst naar de legende van deze heilige. Overigens zijn de meeste Brabantse gildes naar St. Joris genoemd. Dat geldt ook voor de gilden van de kernen in de gemeente Heusden. De gemeente Heusden telt acht traditionele gildes.

Historie

Aanvankelijk was een schuttersgilde actief om een dorp of stad te beschermen. Thans is deze functie door de politie, brandweer en BOA’s overgenomen. Bijzonder is dat nog oorspronkelijke namen vanuit het verleden worden gebruikt. Zo heet het bestuur van een gilde ‘de overheid’ en de voorzitter ‘de hoofdman’. De ‘dekenschrijver’ is de secretaris. Verder beheert de ‘dekenrentmeester’ het geld. Een lid wordt met ‘gilde-eer’ begraven. Slechts enkele vrouwen zijn lid van de gildes. Tijdens de tentoonstelling ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’ worden voorwerpen getoond, die afkomstig zijn uit vrijwel geheel Brabant. Zo kan de bezoeker zich laten onderdompelen in de rijke historie van de Brabantse schuttersgilden. De ontwikkeling van de Brabantse gilden door de eeuwen heen staat in de tentoonstelling centraal. Verder hun religieuze en sociaal-maatschappelijke betekenis. Ook de verschillende functies van de gildebroeders en hun kenmerkende attributen komen aan de orde.

Gouverneurshuis en tuin (foto: Hans van den Eeden)

Tevens zullen de tradities en de vernieuwingsprocessen in beeld worden gebracht. Op deze manier kunnen ook de jongere generaties en nieuwe Nederlanders vertrouwd raken met dit belangrijke, immateriële erfgoed. Verder staan er veel gevarieerde educatieve activiteiten op stapel. Hierbij zal speciale aandacht aan scholieren worden besteed. In het verlengde van de tentoonstelling worden diverse activiteiten georganiseerd. Het wordt een programma dat voor jong en oud interessant is. Voorbeelden zijn lezingen, workshops, jeugdeducatie, demonstraties trommelen, kruisboogschieten en vendelzwaaien. En er komt een ambachtsmarkt. Met name leerlingen van de basisscholen uit de gemeente Heusden zullen de expositie bezoeken. In september zal Gildebroeder Pieter van de Broek een ‘slagwerksessie’ verzorgen. Ook kunnen kinderen hun eigen schild ontwerpen en graveren. Tevens worden er doorlopend activiteiten met Lego georganiseerd om kinderen te enthousiasmeren voor deze eeuwenoude traditie. Tevens komen op 10 oktober gildes uit heel Brabant voor een ‘Gildedag’ naar Heusden. Verder staan er workshops, zoals een slagwerksessie voor jong en oud, op stapel. Op 23 april is de feestdag van St. Joris. Tevens voor velen een ‘Gilde drinkdag’ waar niet de draak mee gestoken mag worden.

Van 11 april t/m 25 oktober is de tentoonstelling ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’ te zien in museum Het Gouverneurshuis.