Ook dit jaar openen in de gemeente Heusden weer enkele monumenten hun deuren voor het publiek. Op zondag 13 september zijn gebouwen in Drunen, Heusden, Nieuwkuijk en Vlijmen te bezichtigen. In deze slotserie zoomen we in op de vesting Heusden.

Door Hans van den Eeden

Tijdens de Open Monumentendag op 13 september doet de vestingstad Heusden er nog een schepje bovenop. Het gehele weekend staat ook in het teken van het event ‘Kunst in monumenten’. Hierbij presenteren ruim dertig kunstenaars en vormgevers hun werk. Maar er is veel meer te doen.

Op zaterdagmorgen om half twaalf zal de onthulling het bronzen beeld AVA 1840 in de tuin van de Gouverneurstuin plaatsvinden. Het beeld is gemaakt door de Heusdense internationale kunstenares Catharina van de Ven. Op zondagmiddag zal in Heusden tevens het jaarlijkse Chantyfestival worden gehouden. Bovendien zijn het gehele weekend monumentale panden te bezoeken. Voor zondag zijn een beperkt aantal panden open. Een intiem inkijkje is dan mogelijk in het rijksmonument en woning aan de Pelsestraat 12. Deze woning heeft een klassieke uitstraling en is voorzien van een lijstgevel en een fraai omlijste ingangspartij. Inspirerend is een bezoek aan het zeventiende eeuwse Huis Beelaerts op Putterstraat 2. Het is een prachtig voorbeeld van de wijze waarop de binnenstad van Heusden vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw in ere is hersteld. Huis Beelaerts vormt sinds lange tijd een geheel met het voormalige pakhuis en stadsboerderij op Putterstraat 4. Sinds 2018 maken beide panden deel uit van de Landelijke stichting Hendrick de Keyser. Deze heeft het pand recent gerestaureerd. Hierbij is Huis Beelaerts ingericht als vakantiehuis.

Commiezenhuis

Op zaterdag en zondag is het Commiezenhuis aan de Vismarkt te bezoeken. Tussen de stadshaven en de Vismarkt stond vanouds het Commiezenhuis, een soort douanekantoor voor goederen, die via de haven werden aangevoerd. Aan het begin van de twintigste eeuw werd de stadshaven gedempt. Dit omdat de meeste schepen te groot waren om er te kunnen aanmeren. Het Commiezenhuis werd toen gesloopt. Bij de grote restauratie van Heusden verrees een nieuw Commiezenhuis op de oorspronkelijke funderingen. Voor de bouw, die in 1969 van start ging, werden ijsselsteentjes gebruikt die afkomstig waren van een vervallen boerderij. Aanvankelijk werd het Commiezenhuis in gebruik genomen door de gemeente. Stadsarchitect Peetoom hield hier kantoor en het gebouw diende als informatiecentrum voor de grote restauratie. Aan de achterzijde van het pand is een grote gedenksteen aangebracht ter herinnering aan de opening van de Bergsche Maas door koningin Wilhelmina in 1904.

Lutherse kerk

De Evangelisch Lutherse kerk aan de Putterstraat 32 is van oudsher een immigrantenkerk. Deze is op zaterdag en zondag geopend. De geschiedenis van deze kerk is sterk verweven met die van de vesting Heusden. Immers, Heusden heeft een militair verleden door haar strategische ligging. Voor de verdediging werden huursoldaten aangetrokken uit Duitsland en Zwitserland. Zij behoorden vaak tot de Lutherse kerkgemeenschap. In het voormalige stadhuis aan de Pelsestraat/Breestraat is het Bezoekerscentrum Heusden gevestigd. Het biedt ook onderdak aan het Regionaal Buro voor Toerisme en het Streekarchief Langstraat Heusden en Altena. Tot 1997 was dit gebouw, dat in 1955 werd ontworpen door architect Nico van der Laan, in functie als stadhuis van de toenmalige gemeente Heusden. Op zondagmiddag om 14.30 uur kunnen belangstellenden aansluiten bij een wandeling onder leiding van een stadsgids.

Expositie Vergeten Brabantse gildeschatten. (foto: Hans van den Eeden)

Molens

Op de Heusdense vestingwallen prijken drie standaardmolens. Deze molens sieren het aangezicht van de vesting en zijn geplaatst in het kader van de grote restauratie van de vesting in de jaren zestig, zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Het beheer is in handen van het Heusdense molenaarsgilde. Tijdens Open Monumentendag zijn een of meerdere van deze molens in bedrijf en voor het publiek toegankelijk. De molenaars vertellen de bezoeker graag hoe hun molen werkt. Op zondag kan ook een bezoek worden gebracht aan museum Het Gouverneurshuis op Putterstraat 14. Tijdens Open Monumentendag is het Gouverneurshuis gratis toegankelijk. Het museum staat in het teken van de tijdelijke tentoonstelling ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’. Om 12.00 uur en om 14.00 uur start er een stadswandeling. Deze staat in het teken van de Heusdense schuttersgilden. Indrukwekkend is tevens een wandeling op en rond de vestingwerken. Deze verwijzen naar de militaire functie van Heusden. In de negentiende eeuw verloor de vesting haar militaire functie. De Heusdense wallen nodigen uit voor het maken van een fraaie wandeling. Als de bezoekers tijd te kort komen blijven zij altijd welkom. Immers: in Heusden is het iedere dag monumentendag.