Op het gebied van natuurhistorie is er in Heusden veel te beleven. Een bezoek aan Heemtuin ‘De Meulenwerf’ is daarbij een aanrader. Deze openbare groene historische locatie is een bijzondere ‘plaats van vervoering’.

Door Hans van den Eeden

De naam ‘De Meulenwerf’ verwijst naar de ligging van de tuin onder het molenbastion. De Heemtuin ligt onder aan de wallen met de entree via de Stadshaven aan de Molenstraat. Met zicht op twee molens versterkt dit de combinatie van natuur en historie. Het is tevens een plek om op bankjes te onthaasten. Tijdens een bezoek aan de Heemtuin krijgen de bezoekers een beeld van de grote variatie aan cultuurgewassen en inheemse planten. Een team van vrijwilligers zet zich in om verschillende plantensoorten uit het verleden te kweken en de tuin te onderhouden. Een bezoek aan de tuin is een bijzondere beleving. Het scherpt de zintuigen, zoals geur en geluid. Ook ieder seizoen heeft een eigen accent. De tuin richt zich op natuureducatie en is geen pluktuin. Verder legt het op een bijzondere wijze een verbinding tussen historie en natuur. Het terrein kent een lange geschiedenis. Het geeft tevens een beeld van oude planten uit de regio.

Geneesheer

Zo verwijzen oude gewassen naar de bierbrouwer, de geneesheer, kruidenier en kleermaker. Ook is er veel ‘vergeten groente’ te ontdekken. Bezoekers zullen versteld staan van de variatie en de inrichting van de tuin. Zo is de heemtuin via een muur verdeeld in een hoger en lager deel. Het hogere gedeelte verwijst naar de oeverwallen in het rivierengebied. Het gaat hierbij om boomgaarden, bloemrijke graslanden en akkers. Het laaggelegen gedeelte weerspiegelt de hooilanden, grienden, rietvelden en moerassen. In de ‘natte ruigtes’ zijn onder andere Koninginnekruid, Krabbenscheer, Waterdrieblad, Zwanenbloem en vele soorten Fonteinblad te vinden. Door de weelderig hoog opgaande plantengroei en omdat het vaak nat is, zijn deze gebieden nauwelijks toegankelijk. Het is een goede manier om in de buitenlucht nieuwe ervaringen op te doen. Wie door de heemtuin wandelt raakt geboeid door de opzet en de gevarieerdheid. Onmiddellijk in het oog springt de Huiszwaluwtil. In deze til is plaats voor achttien nestjes waarvoor kommetjes zijn geplaatst. Ondanks de hoogte van 6.30 meter past dit bijzondere ‘huis’ harmonieus in de heemtuin. De doorsnee van deze til is 2.30 meter. Omdat de heemtuin pal aan de Bergsche Maas ligt is deze til voor een zwaluw een perfecte locatie. In de lente worden de eerste huiszwaluwen, na een overwintering in Zuidelijk Afrika, verwacht. Daarom is de komst van de eerste huiszwaluw spannend. Ook de fauna heeft zich in de heemtuin snel ontwikkeld. Tal van insecten voelen zich in een variatie aan nestkastjes in de heemtuin thuis.

Barbier

Naast natuurbeleving staat educatie hoog in het vaandel van De Meulenwerf. De ‘Kleppermandagen’, speciaal voor scholieren, is daar een voorbeeld van. De naam ‘klepperman’ verwijst naar de mannen, die over de veiligheid van Heusden waakten. Via opdrachten leren kinderen onder andere compost te maken. Verder hoe in de herfst vogels via een pindasnoer de winter kunnen doorkomen. Samen met hun ouders, opa’s en oma’s laten kinderen zich hier onderdompelen. Bijzonder is de Geur- en Tastroute in de Heemtuin. In een speciaal vak staat geur voor mensen met een visuele beperking centraal. In het vak staan planten die een specifieke bloem- en bladgeur hebben. Belangstellenden voor planten uit het verleden kunnen in de tuin hun hart ophalen. Hier wordt een relatie tussen natuur- en historie gelegd. Vroeger had elk stadje geneesheren. Ze noemden zich chirurgijn en waren vaak laag opgeleid. Veelal waren ze ook barbier. Ze hielden zich bezig met het kweken en verstrekken van geneeskrachtige kruiden. De scheidslijn tussen chirurgijns en kwakzalvers was moeilijk. Geneeskrachtige kruiden bezitten stoffen, die in een bepaalde samenstelling of concentratie genezing kunnen bevorderen. Een voorbeeld is Bonenkruid. Dit kruid heeft als toepassing, dat zwaar voedsel, zoals bonen, beter verteren. De bloeitijd is van juni tot en met september en heeft witte bloemen. De hoogte van het ‘Gewoon Duizendblad’ is vijftig centimeter en deze bloeit met witte bloemen van juni tot en met augustus. De plant heeft een positieve werking op de spijsverteringsorganen, het zenuwstelsel en de stofwisseling. Ze worden toegepast bij maag-darm-gal en leverkwalen. Verder bij aandoeningen van de ademhalingswegen en aambeien. Kortom: de Heemtuin is een bijzondere rustige plaats om weg te dromen.