Op zondag 13 september wordt ook in de gemeente Heusden de jaarlijkse Open Monumentendag gehouden. Op deze dag zijn tal van monumenten in de gemeente Heusden te bezichtigen. Het thema dit jaar is ‘Veerkrachtig erfgoed’. We gingen voor een serie op onderzoek uit.

Door Hans van den Eeden

Tijdens de Open Monumentendag openen veel monumenten hun deuren. Het is dé kans om een plek te bezoeken waar je normaal niet zo snel komt. De 40ste editie van de Open Monumentendag heeft als thema: ‘Veerkrachtig erfgoed’. Vast staat dat het bij de monumenten niet alleen om jaartallen, bouwstijlen en feiten gaat. Voor velen gaat het om beleving en een duik in het verleden. In Vlijmen, Nieuwkuijk, Drunen en Heusden zijn bezoekers op 13 september van harte welkom. In de gemeente Heusden is veel deskundigheid over monumenten aanwezig. Dit wordt gevoed door het Gouverneurshuis, de Heemkundekring Onsenoort en de rondleiders van het RBT.

Monumentendag is een mooie gelegenheid om er met de fiets op uit te trekken. In Heusden vesting wordt op zaterdag 12 en zondag 13 september de jaarlijkse manifestatie ‘Kunst in monumenten’ gehouden. In deze serie gaan we op stap naar verschillende kernen in de gemeente Heusden. We maken een tocht van Vlijmen, Nieuwkuijk, Drunen, Elshout naar Heusden. Tijdens de komende edities informeren wij ook over de verschillende nevenactiviteiten. We gaan op pad naar de Protestantse kerk ofwel ‘De Grote kerk’ in Vlijmen. Het is verreweg het oudste bouwwerk van de Oostelijke Langstraat. De kerk wordt al in een akte uit 1285 genoemd, toen zij door het kapittel van Sint-Jan te Luik werd overgedragen aan de abdij van Berne.

Raadhuis

Op Open Monumentendag kan de bezoeker ook een kijkje nemen in het raadhuis van de voormalige gemeente Vlijmen. In de sfeer van huwelijken galmen de ‘liefdeskussen’ nog na. Immers, ‘een kus galmt zachter dan een kanon, maar de echo duurt wat langer…!' Vanaf 1815 diende een lokaal van de plaatselijke school als raadkamer. Omdat ook dit geen ideale situatie was, kwam er in 1870 een eigen raadhuis. Dit nieuwe representatieve raadhuis werd gebouwd in neoclassicistische stijl. Een belangrijk kenmerk hiervan is de strenge symmetrie. Rechts van de trap zijn de ramen voorzien van tralies. Hier bevond zich een gevangenis. Vanuit dit raadhuis werd Vlijmen decennialang bestuurd, maar bijzonder is, dat in dit gebouw ook vier kinderen zijn geboren. Op de begane grond was tot 1942 namelijk ook sprake van een woongedeelte. In de twintigste eeuw heeft het raadhuis een forse aanbouw gekregen. Sinds 1997 biedt dit complex onderdak aan de gemeente Heusden.

Sint-Jan Geboortekerk

Niet ver van het huidige gemeentehuis ligt de Sint-Jan Geboortekerk. Deze neogotische kerk is gebouwd in 1864-1866 naar een ontwerp van de architect H.J. van Tulder. In 1868 werd de kerk ingewijd. De drie-beukige kruisbasiliek heeft een toren met vier geledingen. Deze toren is met meer dan zeventig meter een van de hoogste in de regio. In de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog is de kerk ernstig beschadigd geraakt. Een grondige restauratie vond plaats in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Een bezoek aan de kortgevelboerderij aan de Nassau Dwarsstraat is meer dan de moeite waard. Zij stamt oorspronkelijk uit ongeveer 1650, kreeg rond 1750 haar stenen gevels en werd in 1890 lux verbouwd als een boerderij op arme zandgrond. Er kwam buiten een bakhuis en binnen een herd (historische huiskamer) met rode plavuizenvloer, schouw en bedstee, een gang met Naamse plavuizen, een geut (historische keuken) met pomp en kelder, een achterhuis met sopketel en een stal met plee met poepdoos.

Mommersteeg

Aan de Wolput in Vlijmen ligt het bijzondere rijksmonument, dat is gebouwd voor de firma Mommersteeg, maar waarin zich sinds enkele jaren een Herbergier bevindt, een kleinschalige woonvoorziening voor ouderen met dementie. Op deze plaats begon Henri Mommersteeg (1898-1969) in 1926 in een boerderij de NVH: Mommersteegs zaadhandel. Tien jaar later liet hij de boerderij vervangen door een bakstenen woon-, bedrijfs- en kantoorgebouw. Dit naar een ontwerp van de Vlijmense architect Jan Luyben. Het bedrijf werd op 30 april 1937 geopend. Na de oorlog kwam er achter het bedrijf een proefveld. Het complex is tot 2000 gebruikt door de firma Mommersteeg. Sinds tien jaar is in dit monument een kleinschalige woonvoorziening gevestigd voor ouderen met dementie. Er is een gids aanwezig die over de geschiedenis van het gebouw vertelt.

Wordt volgende week vervolgd.