Hoe ging men vroeger om met ziekte, gezondheid en hygiëne? Dit thema staat tijdens een expositie bij SALHA tijdens de nationale ‘Maand van de Geschiedenis in Heusden centraal.

Door Hans van den Eeden

Tijdens de Maand van de Geschiedenis presenteert het Streekarchief Langstraat Heusden Altena een expositie over de ontwikkeling van gezondheidszorg. De landelijke Maand van de Geschiedenis staat dit jaar in het teken van ‘Lichaam en geest’. Het Streekarchief sluit hierbij aan met een kleine expositie die bezoekers meeneemt langs ruim anderhalve eeuw zorggeschiedenis. Aan de hand van archiefstukken, foto's en advertenties wordt zichtbaar hoe inwoners van de regio ziekten bestreden, hygiëne verbeterden en zorg organiseerden. De expositie is gratis te bezoeken gedurende de hele maand oktober tijdens de openingstijden van het Bezoekerscentrum/Streekarchief aan de Pelsestraat 17 in Heusden.

Zusters van Liefde

Met name de locatie van het Zorgcentrum Antonius in Heusden herinnert aan de zorg voor kwetsbare en zieke mensen. Met als praktisch en symbolisch ijkpunt legt de locatie een relatie tussen het verleden en het heden. Boeiend is het om in deze Maand van de Geschiedenis op onderzoek naar de relatie van zorg en gezondheid te gaan. Maar ook welke functies heeft deze, voor Heusden, markante plek gehad. Maar ook: wat is de toekomst?

De geschiedenis van het gebouw gaat terug tot 1857, toen de Zusters van Liefde zich vestigden in het nieuwe gebouw aan de Demer, net aan de rand van de vesting Heusden. Directe aanleiding van hun komst was de behoefte aan rooms-katholiek onderwijs voor meisjes in de stad. De weduwe Bol-Bax schonk via een nalatenschap 40.000 gulden om de bouw van het klooster mogelijk te maken. Het pand kreeg allerlei functies. Naast nonnenklooster ook als lagere school.

Een stap terug naar het verleden (foto: Hans van den Eeden)

In het ziekenhuisje was ook een bescheiden operatiekamer gevestigd. Toen het gebouw leeg kwam te staan werd het een opvangplek voor ouderen die waren gerepatrieerd uit Indonesië. Verder kreeg het verschillende functies Met name bij oudere Heusdenaren roept dit herinneringen op. En nu heeft het al lange tijd de functie van woon- en zorgcentrum. Er zijn plannen van Mijzo om op termijn naar Oudheusden te verhuizen. Maar zover is het nog lang niet.

Wens in vervulling

Drijvende kracht van de bouw was pastoor J. F. van de Poel. Naar hem is in Heusden ook een stichting genoemd. De pastoor had Mgr. Zwijsen al verschillende malen verzocht dat de Zusters van Liefde van Tilburg zich in Heusden zouden vestigen. Want er was in de parochie dringend behoefte aan onderwijs voor meisjes. Verder wilden de katholieken zich in Heusden meer manifesteren. Zijn wens ging pas in vervulling toen in 1856 uit de nalatenschap van Weduwe Bol-Bax de grote som van 40.000 gulden beschikbaar kwam. De zusters vestigden zich in 1857 in het fonkelnieuwe gebouw aan de Demer, vroeger Singel 2 genaamd. Het klooster komt in de kronieken onder de naam ‘Huize Antonius onder bescherming van ‘O.L Vrouw van de Heilige Rozenkrans’ voor. De zusters begonnen gedreven met onderwijs. In 1896 begon de bouw van een gasthuis gesticht voor kwetsbare en zieke oudere mensen. In 1886 werd een begin gemaakt van de voorbereiding van het gasthuis. Op 2 juli 1886 werd een fraai hekwerk, voor het gasthuis in ontvangt genomen. Het hekwerk, dat er nog steeds staat, is afkomstig van Paleis Soestdijk.

Ook kregen de nonnen toestemming van de pastoor om in de ochtend een wandeling door de vesting en de omgeving te maken. Het moest een bijdrage aan het bevorderen van de gezondheid van de nonnen leveren.

Hekwerk afkomstig Paleis Soestdijk ( foto: Hans van den Eeden)

Antoniusbeeld

In oktober 1886 werd de eerste steen van het gasthuis gelegd, Dit gebeurde door deken Van Bijnen. Na een toepasselijk woordje kregen de werklieden 25 gulden ‘voor een versnapering’. 'De gasten hebben den avond rechts vroolijk en genoegelijk gepasseerd en door nette voordrachten en gezangen de pret verhoogd', aldus een verslag. Als stimulans werden de Heusdense werklieden door de deken/pastoor op ‘oud bier;’ getrakteerd. In maart werd het Antoniusbeeld, dat vitaal in de tuin staat voor de prijs van 300 gulden gekocht. Het beeld weegt 800 pond. “Dit in de zoete hoop, dat onder stille bede van de heilige Antonius van Padua Gods beste zegen over het nieuwe gesticht en zijn bewoners moge verwerven”, aldus de pastoor.