Heemkundige Ad Hartjes is in de ban van Heusden-vesting. Onlangs verzorgde hij aan de hand van aquarellen van René van Boxtel hier een lezing over. Op 5 mei gaat hij met belangstellenden met de ‘WaterWeetjeswandeling’ in de vesting op pad

Door Hans van den Eeden

Vlijmenaar Ad Hartjes heeft grote belangstelling voor regionale geschiedenis. Regelmatig is hij -met zijn fototoestel- op pad om markante locaties uit het verleden vast te leggen. Voorheen werkte Hartjes bij het Waterschap Aa en Maas en woonde in Hedikhuizen. Tijdens een onlangs gehouden lezing in het Gouverneurshuis in Heusden informeerde hij de aanwezigen over ‘de geschiedenis’ van het vestingplaatsje. Hij ondersteunde zijn verhaal met tekeningen en aquarellen van René van Boxtel. Deze voormalige stadsrestaurateur van Heusden heeft letterlijk zijn sporen achtergelaten. Zo schilderde hij uithangborden en beitelde tal van stenen kunstwerken. Hartjes projecteerde tijdens zijn lezing een serie tekeningen en aquarellen, die Van Boxtel heeft gemaakt. In 2021 exposeerde Van Boxtel deze in het Gouverneurshuis. Bij de start van de lezing vertelde Hartjes, dat René van Boxtel vooral kleurrijk en ordentelijk heeft geschilderd. Zo komen er geen auto’s en mensen in voor. Tijdens de lezing waren de beelden voor iedereen herkenbaar. Hartjes fotografeerde de aquarellen en Will Dijkstra uit Herpt voorzag de aquarellen van teksten.

Strategische betekenis

Tijdens de lezing verhaalde Hartjes over het ontstaan, de betekenis en de militair strategische positie van Heusden. De vesting Heusden was in Europa bekend en berucht om haar verdedigingswerken. Door een wandeling over de wallen heeft men goed uitzicht over de bastions. Dank zij deze bastions kon de vijand beter worden bestreden. Ze luisteren naar de namen: Noorder, Wester en Zuiderbolwerk, Hoorn, Nassau, Oranje, Hollandia en Vlammenburg. Uit het betoog werd duidelijk dat de verschillende tijdsperiodes andere invalshoeken kent. Boeiend daarbij is de positie van de Demer, die aanvankelijk als stadsgracht werd gebruikt. Later is de stadsgracht om strategische redenen verplaatst naar achter de huidige wallen. Hartjes informeerde de aanwezigen over de betekenis van de ravelijnen, de Bromsluis en de doorwaadbare plaatsen. Ook ging hij nader in op de positie van de poorten, zoals De Herptse Poort, De Gijselpoort de Waterpoort en de namen van straten.In zijn verhaal konden de Visbank en de Stadshaven niet ontbreken. Dat gold ook voor de Vismarkt, het Commiezenhuis en de geschiedenis van verschillende panden. “ De kracht van de lezing kwam mede door de Brabantse humor van Hartjes”, aldus een van de aanwezigen.

WaterWeetjesWandeling

Hartjes is er de man niet naar om stil te zitten. Op 5 mei maakt hij vanaf 10.00 uur voor belangstellenden een wandeling van 3.5 uur. Hij organiseert in samenwerking met het Waterschap Aa en Maas een ‘WaterWeetjesWandeling’ Deze wandeling leidt belangstellenden langs historische objecten in de vestingstad. Hierbij ligt het accent op het water en alles wat er mee samenhangt. Heusden speelde een belangrijke rol in de 17e-eeuwse Zuiderwaterlinie. Deze linie was een samenhangend geheel. Dit van vestingsteden, forten, schansen, sluizen en inundatiegebieden. Het strekte zich uit van Bergen op Zoom tot Grave. Het doel was om vijanden tegen te houden. Dit door grote delen van het land onder water te zetten. Tijdens de wandeling wordt aandacht besteed aan onder andere de Stadshaven en de Maasdijk. In de loods naast het voormalige havenwachtershuisje worden schotbalken opgeslagen. Dit om de haven bij hoog water af te sluiten. Bij hoog water worden de balken met een kraan in de sponningen geplaatst onder de ophaalbrug. Tevens wordt aandacht aan de geschiedenis van de Visbank uit de Bataafse Republiek besteed. Ook komen andere elementen over Heusden en het water aan de orde. Heusden dankt haar bestaan aan het water. In de achtste eeuw was het al een woonplaats aan de oever van de Maas. De Visbank is een bijzondere plek waar vroeger vis werd verhandeld. Het is het enige bouwwerk in Nederland uit de tijd van de Bataafse Republiek (1795-1801) dat volledig bewaard is gebleven. Voor de bouw van de Visbank stond op dezelfde plek de oude Waterpoort. Rondom de haven ligt de Maasdijk, die ervoor zorgt dat Heusdenaren bij hoog Maaswater droge voeten houden.

Op 5 mei om 10.00 uur start de wandeling op de parkeerplaats Heusden centrum oost, tegenover de voormalige scheepswerf.

Aanmelden: adhartjes@gmail.com