De afgelopen maanden werd Heusden bijna wekelijks verrast door tromgeroffel van gildes. Traditioneel gekleed volgden zij het vaan op weg naar het Gouverneurshuis. Op zaterdag 3 oktober krijgt dit met gildes uit heel Brabant een vervolg.

Door Hans van den Eeden

Het initiatief van de markante Tony Vaessen van de ‘Brabantse Hoeders’ kreeg onder de gildes meteen bijval. Tientallen bazuinblazers en gildetamboers uit Brabant zijn zaterdagmiddag dan speciale gasten in de vesting. Inzet is via een recordpoging de grootste stoet van tamboers en blazers ooit te vormen. Aanleiding is de succesvolle expositie ‘Brabantse Gildeschatten’, die in museum Het Gouverneurshuis wordt gehouden. De afgelopen periode werd deze door veel mensen uit Nederland, België en met name heel Noord-Brabant bezocht. Onder hen waren veel gildes die er een bijzonder uitstapje van maakten. Ook scholieren van de Heusdense basisscholen maakten kennis met de tradities van de gildes. Zij werden hierbij rondgeleid door de educatiecommissie van het Gouverneurshuis. Inspirerend was de toegankelijke kinderspeurtocht.

Vendelzwaaien: ook voor jongeren. (foto: Hans van den Eeden)

Schutspatronen

Op 15 oktober verzorgt Charles Jaspers om 20.00 uur met als thema ‘schutspatronen van het Schuttersgilde’ een gratis lezing in de Gildezaal. De namen van de gilden verwijzen naar beschermheiligen. Voorbeelden zijn St. Joris, St. Barbara, St. Blasius en St. Catharina. De gilden stellen zich met hun naam onder bescherming van een heilige. Uit onderzoek blijkt, dat de meeste schuttersgilden verwijzen naar middeleeuwse religieuze broederschappen. Zo waren er ook verschillende priesters lid van een gilde. Maar er was meer te doen. Onlangs gaf het Gilde van St. Jan Baptista uit LeendertStrijp een kleinschalige demonstratie Vendelzwaaien in de tuin van het Gouverneurshuis. Hieraan verleenden de trommelaars van de Onze Lieve Vrouwe Schuts uit Elshout gloedvol haar medewerking. In de tuin genoten de bezoekers van de acrobatische capriolen van met name de ‘schutskinderen’ Daan, Lotte en Niels. Tijdens de demonstratie bleek, dat het vendelen een combinatie is van behendigheid, kracht, traditie en symboliek. Met een lange stok en contragewicht gaven zij een bijzondere demonstratie. Vol bewondering keken de aanwezigen naar de indrukwekkende bewegingen. Achter iedere beweging zit een symbolische betekenis. Deze zijn: boven het hoofd: ‘blijf kloek en sterk in de strijd’. Rond de hals: ‘weer je geducht, ook als het je alles kost’. Rond de lendenen: ‘geef je kracht, lichaam en desnoods je leven’. Rond de knieën: ‘blijf lenig en wees bereid te knielen‘. Rond de enkels: ‘houd het vendel draaiend en schoon. Het mag de grond niet raken. Kortom het vendelen is een bijzondere traditie die hoort bij de schutters en het cultureel erfgoed.

Lezingen

In het kader van de succesvolle expositie ‘Verborgen gildeschatten’ werden en worden er verschillende lezingen gehouden. Tijdens een van de lezingen ging Ineke Strouken nader in op de tradities en de betekenis van de Brabantse Gildes. Ook Hildo van Engen gaf uitleg over aspecten van de bijzondere geschiedenis van het St. Jorisgilde. Op zaterdag 3 oktober kan Heusden niet om de Brabantse gildes heen. Om 13.00 uur verzamelen de deelnemers zich voor een workshop in de historische Catharijnekerk. Vanaf half vier vertrekt een kleurrijke optocht bazuinblazers en gildetamboers door de vesting. Om de recordpoging goed te laten verlopen zal een notaris het aantal deelnemers registreren. Omstreeks '16.30 uur eindigt de stoet in de tuin van het Gouverneurshuis. Kortom: Heusden-vesting kijkt uit naar onder andere tromgeroffel, kleurige sjerpen en grote hoeden met struis- en hanenveren. Verder gekroonde hoofden, vrolijk wapperende kleurrijke vendels en natuurlijk het plechtige statievaandel.

Tonny Vaessen. (foto: Hans van den Eeden)

Gildetrom

Indrukwekkend wordt het diepe geluid van de gildetrom en het vele blinkende zilver. Heusden verandert op 3 oktober in een oase voor fotografen, die met mobieltjes foto’s maken. Ook bezoekers aan de Brocantemarkt kunnen niet om deze activiteit heen. Kortom: het wordt een muzikaal vertoon over de kinderkopjes van Heusden. Natuurlijk kijken de gildebroeders en -zusters strak voor zich uit. Maar eenmaal in de Gouverneurstuin valt in de herfstzon de ontlading. Daar volgen de schouderklopjes en de gezelligheid en natuurlijk de schaterlach. Deze stemming zal door het schuimend gildebier en een ‘schietgebedje’ worden verhoogd. Het wordt een middag vol nostalgie, die verwijst naar de historie, traditie en respect. Volgens initiatiefnemer Tonny Vaessen horen de schuttersgilden volledig bij de identiteit van Noord-Brabant. Voor hem is het een vorm van immaterieel erfgoed waar Brabanders trots op moeten zijn. “Bij de gilden staan vriendschap, respect en sociale betrokkenheid centraal.” Heusden is klaar voor een warme ontvangst.