Op donderdagmiddag 15 augustus herdenkt Nederland de bevrijding van Nederlands- Indië. In Heusden zal op zondag 17 augustus daartoe in het voormalige stadhuis de expositie ‘De Oorsprong’ in de trouwzaal worden geopend.

Door Hans van den Eeden

Als onderdeel van de herdenking geeft Carmen van Geffen op 15 augustus een lezing Hierbij staat haar boek ‘Erfstuk’ centraal. Op zaterdag 17 augustus zal de opening van een bijzondere expositie worden gehouden. Hierbij zullen Lies van Haaren, Frank Tarenskeen en Marianne Buijs-Preijde schilderijen exposeren. Bijzonder aan deze expositie is dat de exposanten speciale verbondenheid met Nederlands-Indië hebben. Als onderdeel van de opening zal onder andere muziek met een relatie tot Nederlands-Indië worden gespeeld. Daartoe reizen zangeres Mylene Hanson, gitarist Maurice Rugebregt en bassist Bart Tarenskeen af naar Heusden. Bij de opening zal tevens een demonstratie ‘Pentjak Silat’ worden gegeven. Dit is een vorm van vechtkunst die bij de cultuur van Indonesië hoort. Bijzonder aan de expositie is dat deze wordt gevoed door de persoonlijke familiegeschiedenis van de exposanten. Naast feiten gaat het hierbij om beleving. Tijdens een interview met de Heusdense kunstenares Marianne Buijs-Preijde wordt duidelijk, dat familiegeschiedenis van de drie deelnemers niet vrijblijvend is.

Historie

Over de historie: Nederland werd op 5 mei 1945 bevrijd. Toen was er in het voormalig Nederlands-Indië nog geen sprake van bevrijding. De Japanse overheersing drukte praktisch en emotioneel op alle inwoners van dat land en ver daarbuiten. Dat geldt ook voor Indische Nederlanders, familie en hun kinderen. Tot 15 augustus 1945, na de Japanse capitulatie, zou de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden duren. Nederlands-Indië was de koloniale naam voor het huidige Indonesië, toen het een kolonie van Nederland was. De periode van Nederlands-Indië begon in 1816 en eindigde officieel in 1949. Toen werd de soevereiniteit aan de Republiek Indonesië overgedragen. Veel Indische Nederlanders vertrokken naar Nederland.

De positie was, afhankelijk van de situatie, verschillend. Duidelijk is, dat de economische basis van de kolonie de grondstoffen waren. Verder is Indonesië een groot land met veel eilanden. Dit loopt uiteen van Java, Sumatra, Borneo, Celebes, de Molukken tot Nieuw Guinea. Het zijn populaire vakantielanden.

'De Oorsprong' van de hand Marianne Buijs-Preijde.

Belevingen

Tijdens de expositie worden de bezoekers naar de belevingen, van met name de families, meegenomen. Ondanks het vertrek uit Indonesië bleven deze levend. Thuis werd er niet vaak over gepraat en veel gewoonten en rituelen bleven intact. Dat geldt in ieder geval voor Marianne Buijs-Preijde. “Mijn vader ging als commando naar Indonesië. Hij werd verliefd op een Indische vrouw en trouwde daarmee. De sfeer bij ons thuis in Nederland was een mix van culturen. Vooral waren de Indische maaltijden populair. Je bent net zo indo als je je voelt. Hoeveel procent Indisch ben je? Dat vraagt men nooit aan Turkse of Marokkaanse mensen. Het Indisch DNA zit in je bloed. Toen ik in Heusden woonde, hoorde ik een optocht langs ons huis komen. Ik hoorde doedelzakken, zag een groep mensen voorbij lopen. Ik vroeg aan een van de mensen die meeliep wat er aan de hand was? Het is 5 mei, zei hij, we vieren de bevrijding. Toen bleek hoe Indisch ik was. Onze bevrijding was 15 augustus. Mijn hele leven heb ik ervaren dat mijn moeder rond die datum verdrietig en boos was.” Ze vertelde vooral over de periode na de bevrijding: de ‘bersiapperiode’. "In 2000 ben ik met mijn ouders naar Indonesië geweest. We hebben alle plaatsen, waar mijn moeder heeft gewoond, bezocht. Dat gold ook voor onder andere de kerk waar mijn ouders zijn getrouwd. Het maken van mijn schilderijen voor de expositie zijn gevoed door deze periode.”

Indokind

Dat geldt ook voor haar mede-exposant en neef Frank Tarenskeen. “Als ‘Indo’ kind van in Nederlands-Indië geboren ouders repatrieerden wij in 1955 naar Nederland. Ondanks de Indische neiging om over trauma’s te zwijgen heb ik toch een en ander meegekregen. Mijn vader werkte als krijgsgevangene mee aan de beruchte Birma spoorweg. Mijn beide opa’s overleefden het niet. Al die verhalen, die verteld werden, waren doortrokken van weemoed. Dit over een land van hun jeugd dat niet meer bestond. Indische mensen waren kampioen ‘wegstoppen’. Maar wat weggestopt is komt in een of andere vorm weer terug. Daarom wil ik aan deze expositie in Heusden meedoen. Dit om de verhalen visueel, met mijn schilderijen, meer vorm te geven.” Lies van Haaren is met haar schilderijen aanwezig tijdens de expositie. “Ik ben opgegroeid als tweede generatie oorlogsslachtoffers uit Nederlands-Indië. Ik heb de impact van een oorlog, die ik niet heb meegemaakt, ervaren. Verder vragen waarop je geen antwoord kon krijgen. Dus werden ze ook niet gesteld. Pas jaren na zijn overlijden werd dit intense verdriet duidelijk. De oorlog hield na 1945 niet op. We dragen het nog steeds mee. Ik hoop dat ook deze expositie deel uit kan maken van het verwerkingsproces.”

KADER

De expositie is van 15 augustus tot en met 31 augustus in het voormalige stadhuis van Heusden gratis te bezichtigen.

Openingstijden: 11.00 – 16.00 uur.

Van 31 augustus tot en met 14 september is werk Marianna Buijs-Preijde te zien.

Op 13 met 14 september wordt de expositie afgesloten in het kader van de activiteit ‘Kunst in Monumenten’

De organisatie van deze activiteiten is in handen van de stichting Kunstvesting Heusden.