Op zaterdag 8 november krijgt het oorlogsmonument ‘De Barmhartige Samaritaan’ een nieuwe plaats in Mariënkroon in Nieuwkuijk. Het herinnert aan de opvang van 1700 vluchtelingen in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog in de voormalige abdij.

Door Hans van den Eeden

“Het is belangrijk om bij de herdenking met dankbaarheid stil te staan bij het verleden. Maar ook om de toekomst in te kijken. Aanleiding is de opvang van 1700 evacuees in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog door de Cisterciënzers in Abdij Mariënkroon. Deze evacuees kwamen met name uit Nieuwkuijk en enkelen uit Haarsteeg”, aldus Peter van Drunen van de Stichting Abdij Mariënkroon (SAM). De bijeenkomst, past in de activiteiten die in het kader van de tachtig jaar bevrijding in de gemeente Heusden zijn georganiseerd. De herdenking herinnert aan 5 november 1945. Op deze dag was het een jaar geleden dat Nieuwkuijk werd bevrijd. “Vanavond werd in een fakkeloptocht vanuit Nieuwkuijk een tocht naar Abdij Mariënkroon gehouden. De inwoners uit Nieuwkuijk wilden op deze manier hun dank aan de paters voor hun gastvrijheid tonen. Kees van Baardwijk bedankte namens de inwoners uit Nieuwkuijk hiervoor. Verder wat ze in de bange dagen voor de mensen hadden gedaan. De Harmonie en de Zangvereniging luisterden de emotionele bijeenkomst op. Daarna hield prior Van Vught een ontroerende toespraak. Namens de bevolking werd de gedenksteen ‘De Barmhartige Samaritaan’ aangeboden. Het ontwerp was van Wim van der Plas en beeldhouwer J. de Bresser”, aldus een verslag. De Barmhartige Samaritaan verwijst naar een parabel ofwel gelijkenis uit het Nieuwe Testament uit Lucas 10. “Een reiziger wordt onderweg overvallen en half dood achtergelaten. Een passerende priester en een passerende Leviet doen niets om de man te helpen. Dan komt een inwoner van Samaria langs, die de man verzorgt, op zijn paard hijst en naar een herberg brengt.”

Beeld: De Barmhartige Samaritaan. (Foto: Hans van den Eeden)

Gedenksteen

De gedenksteen kreeg op de abdij aanvankelijk een waardevolle, maar later een ‘verborgen’ plek. Tijdens de bijeenkomst krijgt de gedenksteen een herwaardering en een nieuwe plaats. Tijdens een bijeenkomst in de kapel zullen verschillende presentaties en toespraken worden gehouden. Peter van Drunen zal namens de Stichting Abdij Mariënkroon (SAM) , welkom heten en ook oud-kloosterling Jo Staps zal het woord voeren. Ook zal het ‘Lied tegen de Derde Wereldoorlog’ van de hand van Huub Oosterhuis worden gezongen. Bart Beaard en Hans van den Eeden zullen nader op de historie van de abdij ingaan. Ook zal Gerard van Meel, voorzitter van de Stichting Mariapoli Marienkroon op de betekenis van het beeld De Barmhartige Samaritaan ingaan. De gedenksteen zal samen met burgemeester Willemijn van Hees, of een vervanger, Gerard van Meel en Peter van Drunen worden onthuld. Als slot zal de burgemeester nader ingaan op de betekenis van herdenkingen. Verder zal het St. Jorisgilde uit Nieuwkuijk -buiten- een vendelgroet brengen. Ook is er gelegenheid tot het leggen van bloemen op de begraafplaats.

Cisterciënzers

Vast staat dat de opvang van vluchtelingen in het DNA van de Nieuwkuijkse Cisterciënzers zat. Hoe kwamen deze kloosterlingen in Nieuwkuijk terecht? Aan het begin van de 20ste eeuw worden dertigduizend Franse kloosterlingen het land uitgezet. Dat geldt ook voor de monniken van de abdij Sainte Marie de Pont Colbert bij Versailles. Aanleiding voor de vlucht en verbanning was de antireligieuze wetgeving die door de Franse regering werd ingevoerd. De Cisterciënzers sloegen op de vlucht en zochten in Nederland naar een perspectief. Zo koopt in 1904 de vermogende abt Paul Maréchal op een veiling het leegstaande kasteel Onsenoort in Nieuwkuijk. De paters verhuizen van Frankrijk naar Nieuwkuijk. Gevoed door hun geschiedenis kunnen de monniken de positie als vluchteling nooit vergeten. Als in 1914, de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) uitbreekt kiest Nederland voor Neutraliteit. Dat wil niet zeggen dat deze oorlog aan Nederland voorbij gaat. In de abdij in Nieuwkuijk worden zij de ‘paoters’ opgevangen. Een gedenksteen in het voormalige stadhuis van Vlijmen herinnert er nog aan. Ook tijdens de Watersnoodramp van 1953 verleenden de monniken gastvrij onderdak aan evacuees uit het Zeeuwse Oude Tonge. In 2024 brachten nabestaanden en familieleden nog een bezoek aan de abdij. In 1956 kwam het in Hongarije tot een opstand. Zij zoeken heil in Nederland. Zo belandt een groep vluchtelingen in het gastenverblijf in de priorij. Het is onder andere pater Schuurmans die zich over deze Hongaarse vluchtelingen ontfermt. Veel vluchtelingen vestigen zich na het verblijf in Nieuwkuijk in Nederland. Door de sociale betrokkenheid verblijven in de herfst van 2015 in totaal 188 minderjarige asielzoekers in de abdij. Later krijgt een groepje van Syrische vluchtelingen gastvrij onderdak. De laatste monniken zijn overleden en de Focolare beweging Mariapoli schrijft sinds 2003 nieuwe geschiedenis. Het is de verdienste van de Stichting Abdij Mariënkroon (SAM) om in de toekomst dit verleden te koesteren.

De Stichting Abdij Mariënkroon nodigt betrokkenen, zoals toenmalige evacuees, nabestaanden, familie en belangstellenden uit voor de bijeenkomst op 8 november. Deze wordt in de kapel tussen 14.00 -15.30 uur gehouden. Aanmelden en info: www.stichtingabdijmariënkroon.nl