Ontwikkelingen van grote economieën tot begin van het ‘grote verhaal’ in de 18e eeuw
Tot ongeveer 1750 na Chr. vormen China, 59 miljoen inwoners, en India samen eeuwenlang de grootste economieën wereldwijd. In de 17e eeuw breekt voor Nederland de economische Gouden Eeuw aan. Nederland als eerste en vervolgens Groot-Brittannië, Spanje en Portugal koloniseren dan bijna geheel Noord en Zuid-Amerika, Azië en Afrika. De bijbehorende handel in slaven en exotische producten leidt tot enorme toename van de economische groei en welvaart, voor de toch al welgestelden. Bevoordeelde ‘Engelse’ ‘denkers’ in het inmiddels gekoloniseerde Amerika bestuderen de ideeën van de Europese Verlichting, hetgeen leidt tot vrijheidsoorlogen tegen het ‘eigen’ moederland en in 1776 worden de Verenigde Staten onafhankelijk. Daarna breekt met de industriële revoluties een ruim 250 jaar durend tijdperk aan van het 'grote westerse verhaal'.
Opkomend conservatisme vanaf midden 20e eeuw
In Europa wordt in de eerste decennia na WOII ‘links’ vereenzelvigd met de erfenis van met name activistische studenten. Hún vooruitgangsgeloof betreft een op rechten, vrijheid en emancipatie gerichte maatschappij. Dat beeld kantelt als nieuw ‘rechts’ zich vanaf 1980 aandient met ‘law and order’. De globaliseringsgedachte, het vrije Angelsaksische marktdenken en de focus op aandeelhouderswaarde krijgen ‘n sterke impuls. Drijvende krachten zijn de Amerikaanse president Reagan en adept Thatcher, de Conservative-Tories premier in het VK. Thatcher’s dogma ‘There is no alternative’ voor het vrije markt idee wint terrein en overheden moeten zich in haar ogen terugtrekken. Wereldwijd beperken illiberale autocratische regeringen toenemend de media en wetenschappelijke-en liberaal democratische vrijheden. Hún vooruitgangsgeloof wordt juist gekenmerkt door ’n conservatieve houding, gebaseerd op fundamentele ongelijkheid van man (staat hoger) en vrouw (staat lager) en een hiërarchische opvatting van de samenleving.
De Westers Europese hegemonie is ‘n ‘oprisping’ van slechts 250 jaar
Vanaf 1789 ontwikkelt zich in Europa ook de liberaal democratische gemeenschap. in veel landen zelfs de dominante stroming. Na WOII verkrijgen en nemen voorheen veel gekoloniseerde landen de soevereine vrijheid die hen rechtmatig toekomt. Zij distantiëren zich meer van de leefregels (mores) opgelegd door het Westen. China ontwikkelt zich vanaf eind vorige eeuw in enkele decennia van ‘n goedkoop maakland tot wereldspeler op technologie gebied. Het Westen deed er 250 jaar over om die status te verkrijgen. Anno 2025 zijn het niet alleen de grote landen die met onderlinge grote spanningen proberen te overleven. ook de Amerikaanse Big-Tech mengt zich in deze machtsstrijd. Einde ‘groot verhaal’ voor Europa, dat nu als ultieme uitdaging ziet om hierover met alle EU-lidstaten tot ’n gezamenlijk en breed gedragen antwoord te komen.
Relatief aandeel vanaf 1000 jaar voor Chr. (linkerzijde) tot recent (rechterzijde) van wereldwijd BBP van China, India en Amerika
Weet je ook dat?
China en India, wereldwijd op de tweede en eerste plaats qua aantallen inwoners, over enkele decennia als economische grootmachten mondiaal weer de toon kunnen gaan zetten? Samenwerkingsverbanden van na 1945 raken gedateerd en veel landen participeren in nieuwe wisselende allianties en nemen ’n meer neutrale, maar vaak ook opportunistische, houding in naar de grootmachten. Bedrijven kunnen niet meer volstaan met alleen strategieën gebaseerd op economische cijfers. Ze moeten nu ook rekening houden met mondiaal grote politieke onzekerheden en ingrijpende gevolgen van milieu en klimaattransities.
In het volgende artikel wordt aandacht gegeven aan: Waarom nieuwe allianties? BRICS en overige verbanden.
Heb jij vragen of een reactie? Contact Ad Heersche, Drunen aheersche@kpnmail.nl of 06 43 09 82 60