Alleman higget over klimaatverandering. Ja, ik weet ‘t. Afgelope week waar ’t heet. Mun oksels plekte, m’n shirt dè vlekte en munne nek ston vol mee zweet. O, wè waar ’t heet. Ze zegge dè de aarde opweirumt en alle jaóre nimt de aarde meer zonnewijrumte op, es dè ze aón straóling af kan geve,

De geleerde hebbe al 20 jaór contact mee satelliete die vanaf 700 km afstaand op ons neer kijke en constaant mete. De afgelope 20 jaór zou de opwijreming al verdubbeld zen. En de broeikasgasse krijge de schuld. D’r wordt vulteveul gestókt. D’r wordt vulteveul bos weg gekapt. En de boere hebbe vulteveul vee dè alles onder schet.

Ik kan ‘r van alles van vijne, mar denk nie dettè helpt. Zelf kan ik ‘r gelukkig redelijk goed tege omdè ik vrúger dag en naacht in de kasse gewerkt heb. Vural in de tomaóteteelt die midden in de zomer begon, zo gauw es de aardbeie en peule van de kas op ware en de plaante geruimd wiere. Dè waar aaltij ’n druk weekend. Mee alleman es de sodemieter zurrige dè de kasse leeg kwame. Meteen ’t spitmesien aachter de trekker en alles zwart legge. En dan op innen dag alles vol temaóte plaante. Alle vier de kasse die oons vaóder rijk waar.

Mar dan begon ’t pas. Daógelang touwkes hange. Bij elke temaóteplaant één. De plaante indraaie en tijdens de groei alle weke opnieuw. Dieve en wir indraaie. Of ’t nou 20, 30 of 40 graóde waar in de kas. ’t Werk ging deur. Oons moeder lette d’r wel goed op dè we genoeg dronke. Waóter mee soms wè extra zout. Om mar te zurge dè de jonges nie uitdreuge. Eén van men bruurs heb ik wel ies onderuit zien gaón. Die hemme mar efkes buite in de schaóduw gezet.

Vur men gevuul ies ’t nou nie veul erger es vrúger mar de geleerde zalle wel gelijk hebbe. Alle man adviseert oons demme midden op d’n dag binne motte blijve en nie teveul in motte spanne. Daór heb ik toch wel moeite mee. Mee mooi weer en hoog zomer binne gaón zitte. Hoe, hoe dan? Ik wil ‘r op uit en geniete van de omgeving. Op ’t gemakske op de fiets ’n bietje rijwind vange. ’n Goei bakske onderweg en wir vort.

Ik zij nie aanders gewend. Gé moet men nie in de parkeerstaand zette. Dè dinne ze bij oons thuis vrúger ók nie.

Ik heb alleen n’n hekel aón onweer. Es ’t onweerd dan wor ik vurzichtiger. Veertien daóg geleje waórschowde de weermanne ók vur zwaór onweer. ’t Begon bij oons verrekkes te waaie en in de verte konde d’n bliksem zien en heure.

Op dè moment docht ik truug aón m’n jeugd. Oons vaóder en ik zaate op ’t laand om jonge aardbeie plaante te verspene. Die ware gegroeid aón de auw struike en worre dan los gesneje en opnieuw uit geplaand. Ik waar tevoet gegaón mee de kruiwaóge mee ’n stuk of vier kieste. Daórover ’n auw deugrgestikte deke om de jonge plaante te bescherme tege de zon.

Oons vaóder waar op de fiets gekome die tege ’n paór beum ston. In de verte konde zien dè de lucht als mar donkerder wier en ók toen begon ’t verrekkes te waaie. De lucht wier steeds dreigender en d’n bliksem kwaam steeds dichterbij. Zo dicht dè oons vaóder op sprong en naór z’n fiets rende. Nor huis Jan, want drek gaóget tekeer. En weg waar oons vaóder. Daór ston ik mee munne kruiwaóge vol aarbdeieplaante onder ’n auw deurgestikte deke.

Ik heb ’t op ’n lope gezet om ók te kenne kunne vluchte mar zo gauw es ‘r haógelstene zo groot es tennisballe uit de lucht viele heb ik ’t mar op gegeve. Ik heb ’t auw deke gevat en ben ‘r onder gekrope in nun dreuge sloot. De tennisballe kletterde op munne rug mar ik zaat veilig tot de bui over trok.

Ik bedoel mar. Dè gebeurde 50 jaór geleje ók al. Hoezo iester iets veraanderd.

Jan Sprangers