Vandeweek fietste ik richting d’n duin en schrok van ’n grote colonne tractors die vanaf de kanólweg kwame. Mee volop herrie uit de claxon ware ze op weg naór ’t provinciehuis om te staóke. De provincie wil vijf kieppeboere d’r natuurvergunning intrekke en ze verplichte te stoppe. Daór kwaam half Nederland op aaf. Volop in protest tegen de stikstof maótregels. Ik weet ’t nie. Ik denk dè de boere jaórelang verkeerd advies gekrege hebbe om alleen mar te groeie.
Ik kom nog uit d’n tijd dè nun boer vier melkkoeikes hai of zes. Mar dan waar ’t al nun grote. En alle daóg twee keer mee de haand gemolke. Oonzen buurman waar d’r nog zo inne. Nun ouverwetse boer mee vier koeikes op stal. In ’t aachterhuis. Es gé via de zijdeur binne waót dan moeste bukke. Dan kwaamde in ’t aachterhuis binne waór gé in nun put waóter op kont pompe. Ók mee de haand.
Links zaat ’n klein deurke naór de keuke. Ók hier goed bukke aanders stotte oew harses. De buurvrouw waar ’n heul klein drúpke. Koosje hiette ze. Ze waar ’n echt ouverwets boerinneke en kókte aalt op de kachel. Haóst alle daóg iets van dikke soep of staamp. Mee goei vet vlees d’r bij. Keinder han ze nie. Ze leefde van dag tot dag en ware op ’t oog gelukkig saóme.
Es klein jong speulde we veul in de waai rond de boerderij en ók daór ston ’n ouverwetse pomp op de raand van n’n put. Wij pompte aalt lekker fris waóter op en dronke uit oons haand. Gé kont goed pruive dè ’t waóter veul ijzer in zich hai. Daór wierde sterk van dochte wij. We frate zuring uit de slootskaant, net n’n geit of ’n schaóp. Daór konde lekker op zabbele en smaókte heul fris.
Zelf han we in de familie al gróttere boere waór gé bij de koei al tot bove de tien kont telle. Die han al nun melkstal waór d’n boer aachter de koei langs liep en ze één vur één ’t mekmesien aón hing. Mee n’n zaachte tot en wijrem waóter de spene goed afwaasse en dan de zuignippels aón hange. Es gé dan 30 of 40 koei had waarde efkes onderweges. En ók dè twee kirre per dag.
De boereleenbaank adviseerde alinnig mar om steeds meer te investere. Es gé ’t goed vur mekaóre had konde geld lene vur nun nieuwe stal en mar uitbraaie. Alinnig mar meer en meer. Dè al die koei ók steeds meer mest produceerde daór taólde gin man om. Van stikstof probleme han ze in de 70er jaóre nog nooit gehoord. Meer melk naór de fabriek leverde steeds meer geld op en dus kwame er alinning mar meer koei bij.
’n Neef van mijn hitté ók gedaón. Naor de Rabobank geluisterd bedoel ik. Op ’n gegeve moment zaat hij bove de honderd koei en wier ’t hoog tijd vur nun melkrobot. Hij ha links en rechts ies z’n licht opgestoke en d’r kwaam nun nieuwe melkstal. Volledig automaótisch. De koei liepe binne wanneer ze won en de computer registreerde alles. Alle koei wiere mar twee keer per dag deur gelaóte om te melke en dan krege ze tegelijk brok gevoeierd.
M’n neef kon vanaf dé moment toekijke en hoefde haóst niks mir te doen. Binnen ’n paór weke zaag hij de koei steeds meer glaanze en de ore ginge steeds rechter staón. Ze zage d’r veul beter uit es veur dieje melkrobot. Hij snapte d’r niks van. Zou dè dur dé nieuw melk mesien kome?
Om te wete wè die koei vuilde hattie z’n eige speentje ók mar ies aón geslote. Mar mee brak ‘m het zweet aón alle kaante uit en hij kreeg ’t mesien ‘r mee gin geweld mir af. Gelukkig hattie z’n mobieltje op zak en belde de leverancier. Hoe krijg ik dè melkmesien uit. Dé goi van eiges uit, zee de leverancier aón de telefoon. Es d’n emmer vol ies.
Jan Sprangers