Marie van de Middelhaai geeft zo’n 23 jaar rondleidingen in en rond haar boerderij uit 1650, die anno 1750 een stenen voorgevel met schuiframen kreeg en anno 1890 werd voorzien van een herd (historische huiskamer), een geut (historische keuken) met pomp en kelder, een plee met poepdoos enz. en sindsdien nauwelijks is veranderd. Marie leeft ouderwets: zij slaapt in de bedstee, breit haar eigen sokken en borstrokken, spreekt ‘t Vlijmens dialect, heeft een kabinet vol Vlijmense mutsen en eet ouderwetse (vergeten) groenten uit haar moeshof. De boerderijbiotoop (de omgeving van de boerderij) is nog ouderwets groen. Gemeente Heusden heeft, tot grote verbijstering van Marie, twee nieuwbouwhuizen gepland vol in het zicht vanuit de historische huiskamer(ramen), waardoor de 19de-eeuwse boerensfeer van Marie haar levend museum voorgoed verloren zal gaan. Marie beschrijft wekelijks haar dagelijkse leven in de nu nog ouderwetse groene boerderijbiotoop. Óóns Marie schrééf in de afgelópen 23 jaoren bè mekare 114 liekes óver ’t aauwverwetse alledaogse eenvoudige tevrejen boerelèèven. Marie pebeert van ieder lieke ’n kort filmke te maoken mi grúún beelden van ’t bóéderijke, van binnen en van búíten, zólang dè nog kan. Ès er die medèèrn húís komen te staon, zullen die-j-’t ùìtzicht van ’t bóéderijke verinneweren, dan is ’t aauwverwetse, sund zat, vórt vèùrgóéd vèùrbij, krek ès bè kesteeltje Stéénenburg in Kúíjk. Wilde de aauwverwetse filmkes gèère (vèùr de Hàòrstéég: gaare) zíén, dan kande die op Facebook vèènden gewóón onder de naom Marie van de Middelhaai. Déés wèèk prizzeteer ik hier vèùr jullie het lied: De verhaoleman.
Vruuger, tóén de kraant nog nie bestóón of mer éène keer in de wèèk ùìtkwaam mi éèn bladzij, trok er in Vlèèmen ‘nen afbeller rond, op de Hàòrstéég en in Kúíjk ók, mer daor noemden ze ‘em d’n afbekker. Hij ha aalt ’n bel bij ‘em die die dan op verschaaiene krúíspunten belde. Dan kwaam alleman daor op aaf. Wè’s-t-er àòn de haand, vroegen de méénsen dan en dan ríép ie ’t nuuws of geminteberichten aaf, waor en wanneer d’r van wie èèrfhúís gehaauwen wier of waor d’r wanneer ’n nóòdslaachting waar en zó.
Nog langer gelejen trokken er verhaolemannen en muzekaanten van dörp nàòr dörp om daor te verhaolen of te zingen van iets èèrgs (vèùr de Hàòrstéég: args) wè erges gebeurd waar ès bevóbbeld de moord op Raomsdonk. Dikkels wier dè nuuws in rèèm geschréven om ’t hendeger te kannen onthaauwen en op ’n bekinde milledie, dè alleman ’t refrèèn hendeg mee kos zingen. Zunne verhaoleman waar mirstal ‘nen èèrme (vèùr de Hàòrstéég: aarme) sloeber, die bevóbbeld ’n bietje kréúpel waar en nie mir bij ‘nen baos kon werken, mer mi verhaolenvertellen in z’n pet nog wè centen bè mekare kon scharrelen. Zó trokken er ók kiendjes rond, grust ’n half húíshaauwen, Jaoneske van aacht, Truike van zéúven, Betje van vèèf en Aoike van vier omdè hullie vaoder ziek waar en d’r gin bróòd mir op de plaank waar. De méénsen vonnen dè zieleg en gaven vèùr d’r liedje dan ’n pàòr centen of ‘nen botteram of zo. Ik heb ’n inkelt jaor gelejen ditte lieke geschréven, in mineur vanwéges de zielleghèd.
De verhaoleman
Hij trekt dèùr de straoten mi trom en klaroen
De méénsen die praoten, hen mi-j-‘em te dóén
Z’n schóén zen versléten, z’n kleren éèn gat
Gin geld om te eten, nog gin maol gehad
Hij zingt er z’n liekes, doe z’n verhaol
Spèùlt millodiekes opdè g’em betaolt
Z’n vrouw en z’n kèènder liggen ziek thúís
De zörgen die zèn er hum ’n zwaor krúís
Hèùrt er z’n verhaolen, lùìstert nàò z’n lied
Wilt ‘em er betaolen want geld hi-t-ie nie
Hij túígt nàòr ’t plèèn toe mi z’n klaroen
roept daor dan dè-t-ie ’t verhaol zal gàòn dóén
De méénsen die kómen rond ‘em hénen staon
ès ie z’n trommel begint te slaon
Hij zingt er z’n liekes, doe z’n verhaol
Spèùlt millodiekes opdè g’em betaolt
Z’n pet lee-t-ie vèùr ‘em léèg op de straot
Hij hópt dè-t-ie vol ràòkt éèr-t-ie hénen gaot
Hèùrt er z’n verhaolen, lùìstert nàò z’n lied
Wilt ‘em er betaolen want geld hi-t-ie nie
Hij dinkt àòn z’n vrouwke en z’n kèènder thúís
Hij trekt àòn ’n touwke en kust dan ’t krúís
Hij bidt in z’n èègen hum gebed tot God
dè-t-ie ’t gezinneke toch léven làòt
Da zingt ie z’n liekes, doe z’n verhaol
Spèèult millodiekes, op dè g’em betaolt
Gij is er al dankbaor vèùr ‘wen halve cent
Omdè-t-ie d’n èèremoei vus te góéd kent
Hèùrt er z’n verhaolen, lùìstert nàò z’n lied
Wilt ‘em er betaolen want geld hi-t-ie nie
Woorden ùìt m’n woordeboek:
afbeller, afbekker = dorpsomroeper
verschaaiene = verscheidene
èèrfhúís = openbare veiling van spullen van een overledene
Houdoe, war. Marie
Reageren? Nassau Dwarsstraat 5, 5251 KJ Vlijmen, 073-5118524,