Marie van de Middelhaai geeft bekaant 24 jaar rondleidingen in en rond haar boerderij uit 1650, die anno 1750 een stenen voorgevel met schuiframen kreeg en anno 1890 werd voorzien van een herd (historische huiskamer), een geut (historische keuken) met pomp en kelder, een plee met poepdoos enz. en sindsdien nauwelijks is veranderd. Marie leeft ouderwets: zij slaapt in de bedstee, breit haar eigen sokken en borstrokken, spreekt ‘t Vlijmens dialect, heeft een kabinet vol Vlijmense mutsen en eet ouderwetse (vergeten) groenten uit haar moeshof. De boerderijbiotoop (de omgeving van de boerderij) is nog ouderwets groen. Gemeente Heusden heeft, tot grote verbijstering van Marie, 2 nieuwbouwhuizen gepland vol in het zicht vanuit de historische huiskamer(ramen), waardoor de 19de-eeuwse boerensfeer van Marie haar levend museum voorgoed verloren zal gaan. Marie beschrijft wekelijks haar dagelijkse leven in de nu nog ouderwetse groene boerderijbiotoop.Óóns Marie schrééf in de afgelópen 24 jaoren bè mekare 114 liekes óver ’t aauwverwetse alledaogse eenvoudige tevrejen boerelèèven. Marie pebeert van ieder lieke ’n kort filmke te maoken mi grúún beelden van ’t bóéderijke, van binnen en van búíten, zólang dè nog kan. Ès er die medèèrn húís komen te staon, zullen die-j-’t ùìtzicht van ’t bóéderijke verinneweren, dan is ’t aauwverwetse, sund zat, vórt vèùrgóéd vèùrbij, krek ès bè kesteeltje Stéénenburg in Kúíjk. Wilde de aauwverwetse filmkes gèère (vèùr de Hàòrstéég: gaare) zíén, dan kande die op Facebook vèènden gewóón onder de naom Marie van de Middelhaai. Déés wèèk prizzeteer ik hier vèùr jullie het lied: Bóòmen óver bóòmen.
Ik hèùrde nog nie zó lang gelejen van iemes dè-t-er hier in ’t dörp ’n straot lig, die Blauwbleuren hiet. Blauwbleuren, zó zi-t-ie, zen historische prùìmkes ùìt Vlèèmen en omgéving. Of de mèèn meschient blauwbleuren zen? Ikke gin idee, war en dus rap op onderzoek úít en ’n Braobantse historische frúítveréneging ingeschaokeld. ‘ne Mééns van Stichting Fruitcultuur Brabant kwaam *mee kèèken, mi-j-’n dik prúímeboek in de haand. ’t Zen Rivers Early Prolific zi-t-ie, al pruuved en kèèked in z’n boek. Wè ‘ne moeleke naom, zéén ik, nóòt van gehèùrd. Ik vèèn de blaoikes van mèèn bumkes nie echt lèèkenen op de blaoikes in jouw boek van die prùìmkes mi dieje moeleke naom, maa’k ók ’t blad van de blauwbleuren zíén?, vroeg ik ‘em. Mer … blauwbleuren kwamen in hil z’n boek nie veur!? Hoe kan dè nou? Ja, zi-t-ie, blauwbleuren is meschient ‘ne plàòtseleke naom vèùr die Rivers Early Prolific. Zó ók d’Eldense blauwe. Tja …
Ikke nàòr óóns Heemkundekring vèùr infermaosie óver de blauwbleuren. In ’n boek van vèèling de Langstraot van vruuger stàò mee in ’t begin geschréven dè ze in Drúnen, d’n Elshout, Kúíjk en Vlèèmen ‘bleuren’ téúlden (blauw prúímen). Dè waar alles over de bleuren. Tóén hè’k op àònraoien van Barte ‘ne gewézen commissionair ingeschaokeld: Tiny van Beurden van de Hàòrstéég. Ja, ja, óóns Marie doe gedégen onderzoek, hór. Tiny kwaam pruuven en kèèken en zéén dè se verrekkes lékenen op de bleuren van hulliejen ómen Driek, die d’r ‘ne gróòten bógerd vol van ha. Bleuren zen de vruugste prùìmkes van gelèèk. Amsterdamse jódse kóòplui waren er *raozed op, die kwamen er vruuger véúl haolen mi de trèèn. ’t Waar goeien handel. ’t Zen trouwes bleuren, zéén Tiny, gin blauwbleuren; blauwbleuren dè’s fout, dè’s dubbelop. Bleu is Fraans vèùr blauw. Bleuren dè zen blauw prùìmkes, blauwbleuren dan zegde èènek blauwblauwe prùìmkes. Hij hè gelèèk, want nerges nie in m’n historisch onderzoek hè’k de naom blauwbleuren gevonden, inkelt bleuren.
Bevobbeld 1: In de kraant Echo van ’t Zuijen van 21 augustus 1929 hàòlde Jan Bóóm d’irste prèès mi z’n bleuren. Bevóbbeld 2: Op ’n fóto van Ton Feijen ùìt 1977 ziede Jan Boom neffen ’n stel bleurebóòm. En die lèèkenen zúíver op die bumkes van mèèn. Doede gullie ok mer ‘es vergelèèken.
Volges mèèn hè’k hier dus nie inkelt ’n prachteg Vlèèmes historisch bóéderijke, praot ik nie inkelt de Vlèèmes historische taol en hè’k hier de historische Vlèèmese *krombekken in m’ne moeshof mer hè’k ók nog ‘es ók Vlèèmes historische bleuren op m’nen aachterop. Man, man, wè historisch is ’t hier toch!
Marie bij d'r bleuren op d'ren aachterop. '26.
Bóòmen óver bóòmen
sBóòmen óver bóòmen
mi Marie van de Middelhaai
Bóòmen óver bóòmen
mi heur is zeker fraai
Marie die hè-t-er unnen *buuk
‘nen hillen aauwen bóòm
Daor zitten er 3 toppen in
Dè’s hil ongewóón
Diejen buuk waar vruuger óòt ’n heg
z’ne top die wier geknipt
Sééns ’38 gruuit ie deur
Vèènde dè nie hip?
Midden op Marie d’ren dam
stàò ‘nen appelbóòm
’t Is ‘nen aauwe sterappel
in’t vèùjaor oe zó schôn
‘ne Störm velde lest de helft
3 tekken bróken af
mer d’aander helft die stàò-t-er nog
en gift nog appels zat
Marie die hè ók prúímebóòm
4 aauw knoeperkes
Die géven alle jaoren vroeg
klèèn blauw prùìmkes
’t Is ’n hil aauw prúímeras
inkelt mer van hier
’t Zen d’r bleuren, bleu = blauw
Is dè gin plezier?
Marie die hè krek op de *schaai
’n *herringterringheg
van vruuger van hil lang gelee
waor gullie haogbéúk zegt
Die is in 35 jaor
méters hóòg gegruuid
Óóns Marie die haauwt daorvan
die maag nie ùìtgeruuid
Bóòmen óver bóòmen
mi Marie van de Middelhaa
Bóòmen óver bóòmen
mi heur is zéker fraai
Woorden ùìt m’n woordeboek:
bleuren = blauwe historische pruimen uit Vlijmen en omgeving
mee = meteen
raozed op = gek op
Vlèèmese krombekken = bep. historische erwtenras uit Vlijmen
buuk = beuk
schaai = scheiding, grens
herringterringheg = haagbeukheg
Houdoe, war. Marie
Reageren?
Nassau Dwarsstraat 5, 5251 KJ Vlijmen, 073-5118524,