Het beheer van de wallen roept veel vragen op. Met name het maaibeleid valt letterlijk niet in goede aarde. In Heusden zijn de zorgen over het beheer van het ‘Nationaal Monument’ groot.

Door Hans van den Eeden

De betrokkenheid voor het behoud van het historische karakter van de vesting is groot. De wijze van onderhoud aan de vestingwallen ligt onder vuur. Er is veel ophef over de wijze waarop het maaiwerk op de wallen wordt verricht. Veel Heusdenaren en bezoekers maken regelmatig een wandeling over de wallen. Ze genieten van de fleurige en kleurrijke planten. Daar is door het drastische maaiwerk weinig meer van over. Aanleiding voor veel ergernis. De wijze van maaien heeft ook grote invloed op de biodiversiteit en het broedseizoen van de vogels. Met name de Ravelijnen en de wallen, zijn broedgebied. Regelmatig zijn deze zorgen bij de gemeente neergelegd. Daar is nauwelijks iets of weinig mee gedaan. De bedoeling was om in 2026 het maaien beter te spreiden en op maat aan te passen. Het plan is maar ten dele aangepast. Een wandeling leert dat de stadswallen behoorlijk aangetast zijn. Vestingbewoners hopen dat de gemeente Heusden meer rekening houdt met de natuurkalender en biodiversiteit. Verder dat het in samenspraak met de bewoners werk maakt van een ecologisch maaibeleid. Participatie, uitleg, samenspraak en een informatieavond zijn hierbij sleutelwoorden.

Schapen

Tot enkele jaren geleden graasden er schapen en lammetjes op een deel van de wallen. Deze wijze van natuurlijke begrazing kreeg veel bijval. Door het blauwtong-virus is dit op dit moment geen optie. Het onderhoud van de wallen door de schapen werd door herders van ‘De Lachende Ooi’ verricht. Bij veranderende omstandigheden komen de herders met hun schapen graag weer naar Heusden. Vast staat dat de gemeente, na de ophef over haar omstreden natuurbeheer, haar beleid heeft aangepast. Verder is er een bewonersinitiatief over het natuurbeheer en het onderhoud van de stadswallen. Daarover is contact geweest met de gemeente Heusden. Daar zijn ook de zorgen van de Heusdenaren gedeeld. Tijdens gesprekken heeft de gemeente toegezegd dat het maaiplan zal worden aangepast. Verder om in de laatste week van mei 2026 te gaan maaien. Helaas is dit opnieuw in het broedseizoen. De binnenste wallen worden twee keer gemaaid. Waarschijnlijk zal schade niet te voorkomen zijn.

De Ravelijnen zijn een waardevol stiltegebied voor vogels en andere dieren. In samenspraak met de gemeente wil de initiatiefgroep één Ravelijn in beheer nemen. Op de Ravelijnen kunnen geen grote machines komen en alleen met klein materieel natuurbeheer worden gedaan. “Daarmee onderzoeken we of we mee kunnen doen met het natuurbeheer rondom de vesting. Eén Ravelijn lijkt een overzichtelijk en behapbaar initiatief. De uitvoerder en de gemeente leveren het materieel en met goede afspraken gaan we onderzoeken of dit haalbaar, waardevol en leuk is om te doen. Ook doen we ervaring op met het natuurbeheer op het Ravelijn en wat nodig is om de natuur daar te laten floreren." De initiatiefnemer nodigt belangstellenden uit om de handen uit de mouwen te steken. Deze inzet draagt bij aan het bevorderen van de biodiversiteit.

Verschoven

Met de wallen is meer aan de hand. Zo is een deel van de stadswallen tegenover de Tramhaven sinds 2024 verschoven. De stadswallen zijn met name voor de cultuurhistorische waarde van belang. Dit deel van de wallen is niet voor voetgangers bereikbaar. Dat geldt niet voor de verharde wandelpaden die aan de achterzijde van het kasteelterrein zijn gelegen. Dat betekent in de praktijk dat Heusdenaren hier nauwelijks last van ondervinden. Dat geldt niet voor hondenbezitters die er hun viervoeter uitlieten. De gemeente Heusden houdt de buitenzijde van de wallen en de Ravelijnen in de gaten. Daaruit blijkt dat een deel is verzwakt. Door de zwakke wallen te versterken moeten ‘grondnagels’ worden geplaatst. Dit zijn meters lange metalen ‘spijkers’. Deze worden in beton schuin de grond ingeboord. Daardoor wordt de grond samengedrukt en stabieler. In 2024 liet de gemeente Heusden weten dat het werk in 2025 uitgevoerd zou worden. Daarvoor zou een specialist worden ingeschakeld. Recent heeft de gemeente een omgevingsvergunning voor het project gepubliceerd. In de vesting wordt gehoopt dat de stadswallen op korte termijn worden hersteld. Vast staat dat de berekeningen naar de staat van de wallen en het herstel veel geld gaat kosten. Verder gaat de gemeente het onderhoud van de wallen fasegewijs onderzoeken. Gezien de status van de vesting als ‘Nationaal Monument’ ontvangt de gemeente Heusden jaarlijks een grote bijdrage van de rijksoverheid. Daardoor is een spaarpotje, met rente, waar nu een beroep op gedaan kan worden, belangrijk.

Belangstellenden van het burgerinitiatief kunnen contact opnemen met c.tenhave@tenhaveenpartners.nl