Aan de huidige Garnizoensstraat stond tussen 1866 en 1960 een gasfabriek, waar uit vette steenkool stadsgas werd geproduceerd. Dit gas werd gebruikt voor straat- en huisverlichting, om te koken en voor verwarming. In 1953 werd de gasproductie beëindigd. De fabriek werd in 1960 ontmanteld en gesloopt. Pas in 1970 werd de Garnizoensstraat aangelegd als verbinding tussen de Oudheusdensestraat en de Demer. Aan de oostzijde van de nieuwe straat werd in opdracht van de Rijksgebouwendienst een politiebureau met twee aangrenzende woningen gebouwd. Het ontwerp was van restauratiearchitect Ab Peetoom. Op 20 september 1972 werd het complex officieel geopend door burgemeester Gerard Scholten.

Door Bart Beaard, met dank aan Meike de Haas, schoondochter van Willem Weisfelt

Wandmozaïek

Bijzonder aan het complex is het wandmozaïek dat in opdracht van de gemeente werd aangebracht in de tuinmuur naast de toegangspoort. Volgens oud-stadsrestaurateur René van Boxtel was Ab Peetoom de initiatiefnemer van het kunstwerk. De gemeente Heusden gaf vervolgens opdracht aan de Tilburgse kunstenaar Willem Weisfelt. Het mozaïek bestaat uit een groot aantal driehoekig dezelfde gezaagde rode en gele baksteentjes. De vorm en kleurstelling verwijzen naar decoratieve metselwerkpatronen die voorkomen in de boogvelden boven vensters van historische gebouwen. Daarmee vormt het kunstwerk een eigentijdse verwijzing naar het traditionele metselaarsambacht, dat bij de restauratie van de vestingstad een belangrijke rol speelde. Voor zover bekend stelde Ab Peetoom de uitgangspunten voor het ontwerp op, waarna Willem Weisfelt deze artistiek uitwerkte. Het wandmozaïek vormt daarmee een bijzondere verbinding tussen de moderne architectuur van het politiebureau en de historische bouwtraditie van Heusden.

Detail van het wandmozaïek dat bestaat uit een groot aantal dezelfde driehoekig gezaagde fragmenten of stukken van rode en gele baksteen en volgens een horizontaal en diagonaal stramien verwerkt. (foto: Bart Beaard)

Uitgangspunten

Bij het ontwerp werden de volgende uitgangspunten gehanteerd:

1. Aansluiting bij het gebouw wat betreft aanzicht, karakter en techniek.

2. Een zodanige opzet dat het mozaïek met eenvoudige middelen kon worden uitgevoerd, zoals het zagen en hakken van de steen.

Als inspiratiebron dienden patronen die voorkomen als boogvulling boven vensters, onder andere in de vroeg-Hollandse renaissance. Er werd uitsluitend gebruikgemaakt van de rode en gele baksteen waaruit ook het gebouw is opgetrokken. Deze beperking sloot aan bij de genoemde uitgangspunten. Ook ritmiek speelde een belangrijke rol, als aansluiting op het gewone metselwerk waarin ritmische patronen sterk aanwezig zijn. Het grondplan van het mozaïek is opgebouwd volgens een stramien van horizontale en diagonale lijnen. Deze lijnen zijn ontleend aan het metselverband van het omliggende metselwerk. Door dit stramien kon de eenvoudige verwerking van de baksteen in driehoekige vormen worden gecombineerd met een grote variatie aan patronen.

Het wandmozaïek in de tuinmuur naast de toegangspoort van het voormalige politiebureau. Het patroon vormt een eigentijdse verwijzing naar historische decoratieve metselwerkpatronen. (foto: Bart Beaard)