Op woensdagmiddag 17 december 1975 metselt staatssecretaris J.L.N. Schaefer van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening een natuursteen band boven een doorgang tussen Putterstraat 53 en 55. De steen moet de herinnering levend houden aan de totstandkoming van de 49 Heusdense invulwoningen.
Door Bart Beaard
Schaefer (1940-1999) die vóór zijn politieke loopbaan als metselaar had gewerkt, verricht de handeling met grote vaardigheid. Bij die gelegenheid spreekt de staatssecretaris ook zijn twijfels uit over de restauratie van monumenten. ‘Eigenlijk moet elke generatie eigentijds bouwen en het is niet juist in de architectuur een paar generaties over te slaan’, aldus Schaefer. Als kritische noot bij het zojuist geëindigde Monumentenjaar 1975 merkt hij op dat hij de sociale kant van het restaureren heeft gemist. Dat sociale aspect ziet hij ook in Heusden. Er moeten Woningwetwoningen worden gebouwd voor mensen die geen hoge huur kunnen betalen. ‘De mensen, die in de overschotjes van de Gouden Eeuw gewoond hebben, moeten daarin kunnen terugkeren als die overschotjes gerestaureerd zijn.’ Desnoods moet dat volgens Schaefer mogelijk worden gemaakt met individuele huursubsidie.
Bron: Jubileumboek Woningstichting Heusden 1962-1998.
Burgemeester Gerard Scholten in gesprek met staatssecretaris Jan Schaefer. (foto: Woningstichting Heusden)
Poort
De muur van de doorqang, waarin de gedenksteen is opgenomen, staat tussen de panden Putterstraat 53 en 55. De muur is gemetseld van rode Waalstenen in kruisverband. De doorgang heeft aan de bovenzijde een afgeronde beëindiging in de vorm van een segmentboog. Daarboven bevindt zich een anderhalve steen hoge rollaag. In het muurvlak tussen deze rollaag en de bovenzijde van de muur is de gedenksteen aangebracht. De muur wordt afgesloten door een steenlaag als muizentand en een zinken deklijst met kraal.
Gedenksteen
De natuursteen band bestaat uit drie delen, heeft een totale lengte van 1383,5 cm. en een hoogte van 11,6 cm. Het oppervlak is gezoet en de randen zijn gefrijnd. Het ontwerp is gemaakt door Architectenbureau Ab Peetoom en de volgende tekst is gekapt:
J.L.N.S. 17-12-1975 × 49 EEN INVULHUIS = 49 × (THUIS + BUREN) IN EEN BEHOUDEN STAD
Een detail met het letterschrift uit de ontwerptekening van restauratiearchitect Ab Peetoom:. (foto: Collectie SALHA)
De initialen J.L.N.S. verwijzen naar Johannes Lodewijk Nicolaas Schaefer, de toenmalige staatssecretaris van Volkshuisvesting voor de PvdA. Schaefer was op 17 december 1975 naar Heusden gekomen om de gedenksteen te onthullen en bij de doorgang in te metselen. De staatssecretaris was echter niet direct als zodanig herkenbaar. Gekleed, zoals vaker, in een spijkerbroek en spijkerjack meldde hij zich bij het stadhuis. Omdat de ambtenaren hem niet herkenden, werd hij dringend verzocht door te lopen: de staatssecretaris kon immers ieder moment arriveren. Ook bij het inmetselen van de steen zorgde Schaefer voor een opmerkelijk moment. Voor de werkzaamheden was een metselaar ingehuurd om hem daarbij te assisteren. Schaefer, die zelf als metselaar had gewerkt, wilde daar echter niets van weten. Hij nam het werk zelf ter hand en metselde de steen vakkundig in. Het leverde de aanwezigen de nodige hilariteit op. De steen zit er sindsdien nog steeds stevig bij. De 49 zogenoemde ‘invulwoningen’ waren in de opvolgende jaren verspreid over de vesting gebouwd op plaatsen waar oude, vaak verkrotte panden waren verdwenen. Het doel was tweeledig: nieuwe en betaalbare woonruimte creëren én tegelijkertijd de historische stedenbouwkundige structuur van Heusden herstellen. De nieuwe woningen werden daarom ontworpen in een historiserende bouwstijl, passend bij het karakter van de oude vestingstad. De woningen werden verhuurd door Woningstichting Heusden. Daarmee vormden de 49 invulwoningen een belangrijk onderdeel van de naoorlogse restauratie en woningbouw in Heusden.