Maandagmorgen 2 maart is gestart met het opknappen van het Bedeelhuisje in Heusden. De restauratie van dit kleinste rijksmonument van Nederland was door verval absoluut noodzakelijk.

Door Hans van den Eeden

Trots wonen Heusdenaren in of tussen monumentale panden. Veel bezoekers trekt het Gouverneurshuis aan met haar monumentale tuin. De poort geeft toegang tot het museum. Volgens de Rijksdienst voor Monumentenzorg is het ‘Bedeelhuisje’ uit 1592 het kleinste rijksmonument van Nederland. Het Bedeelhuisje, gelegen aan Putterstraat 14, heeft snel een flinke opknapbeurt nodig. Vast staat dat het markante vochtige huisje al vele jaren aan restauratie toe is. De komende weken gaat een aannemer in opdracht van de gemeente Heusden aan de slag om het Bedeelhuisje in oorspronkelijke staat te herstellen. Daar is door ernstige verwaarlozing ook alle aanleiding toe. Volgens de Rijksdienst voor Monumentenzorg is de gemeente Heusden verantwoordelijk voor het onderhoud van dit rijksmonument. Ook voor Bond Heemschut en de Monumentenwacht en het Gouverneurshuis was de staat van het Bedeelhuisje vele jaren een grote doorn in het oog. De verwaarlozing hiervan werd bij een bezoek van staatssecretaris voor Cultuur Aad Nuis in 1995 al opgemerkt. Door zijn aanstaande bezoek toen, raakte de gemeente Heusden in paniek. Ter elfder ure werd het dichtgemetselde bovenraam door een rood luik vervangen. In opdracht van de gemeente Heusden werd met waterdichte wegenverf het vochtige bedeelhuisje aan de buitenkant ‘opgeknapt’.

Aad Nuis neemt kunstenaarsboek van Mees Douglas in ontvangst.

Staatssecretaris

Mede aanleiding voor de visite van Aad Nuis was een bezoek aan het kleinste Rijksmonument van Nederland. Verder wilde deze Staatssecretaris van Cultuur met name de voortgang van de restauratie van Heusden als ‘Nationaal monument’ zelf bekijken. Tijdens zijn bezoek kreeg de staatssecretaris pal voor het Bedeelhuisje in de Gouverneurstuin een ‘Aad Nuis-en-route’ boek van de Heusdense kunstenares Mees Douglas overhandigd. Door zijn literaire ambities was hij hiermee erg in zijn nopjes. Lovende woorden waren er van burgemeester Wolterink voor het bezoek van de Staatssecretaris. Het bezoek van de heer Nuis past volledig in de belangstelling van vele ministers en staatssecretarissen voor de ambitie en restauratie van Heusden. Na het aanbrengen van de wegenwerf straalde het Bedeelhuisje slechts enkele dagen. Daarna ging het monument weer snel achteruit. Immers, door het gebruik van de wegenverf ontstonden er weer scheuren. Deze zijn thans nog goed zichtbaar. Deze verf versterkte de vochtigheid nog meer. In Heusden-vesting ontstond grote irritatie over de verwaarlozing van het Bedeelhuisje. Het stond in de vesting bekend als de ‘puist van Heusden’.

Patriottisme

Het had weinig gescheeld of betrokken Heusdenaren hadden recent in de sfeer van ‘Heusdens patriottisme’ de handen zelf uit de mouwen gestoken. Ondanks dat de handen jeukten en de werkhandschoenen klaar lagen is het niet zover gekomen. Tijdens rondleidingen wordt in de vesting stilgestaan bij het Bedeelhuisje. Hierbij wordt uitgelegd dat de restauratie van de vesting nog niet is afgerond. Bijzonder aan het Bedeelhuisje, dat in 1592 is gebouwd, is de gevel aan de straatzijde. Deze hangt 53 centimeter naar achteren. Het vermoeden bestaat dat de aardbeving van 1692 daar de oorzaak van is. Kenmerkend aan het huisje hierbij is de zogenaamde ‘korfboog’. Het Bedeelhuisje was als Wereldwinkel en later als atelier in gebruik. Thans wordt het gebruikt als opslag voor het Gouverneurhuis.

Detail Bedeelhuisje ( foto: Hans van den Eeden)

Monumentendag

Tijdens de Kunstroute op de Monumentendagen in september exposeert er een kunstenaar. Het is de verdienste van het Bestuur van het Gouverneurshuis dat maandag de aannemer aan de slag ging.. Daarom is de entree tijdelijk voorzien van een hek. Deze doet tijdelijk dienst als poort. De restauratie van het Bedeelhuisje en de poort zal medio april worden afgerond. De werkzaamheden omvatten zowel de restauratie als de gevels. Museum het Gouverneurshuis blijft geopend. De medewerkers van het restauratiebedrijf Van den Bouwhuijsen kunnen op een bankje in de tuin tijdens de pauze in de zon uitrusten. Het Bedeelhuisje is eigendom van de Gemeente Heusden en wordt aan het Gouverneurshuis verhuurd. Tijdens rondleidingen wordt verteld dat het huisje vroeger in de sfeer van Voedselbank een functie vervulde. Tijdens de ‘Spreekwoordenroute’ wordt ook bij het Bedeelhuisje stilgestaan. Het huisje verwijst symbolisch naar de armenzorg in Heusden. Vastgesteld kan worden dat feiten en beleving over de naam en functie van het Bedeelhuisje en periode veel onzeker is. Het is een uitdaging om in de sfeer van ‘armenzorg tot welzijnswerk’ hier nader onderzoek naar te verrichten. Over enkele weken kan bij de heropening de fles champagne, op kosten van de gemeente, eindelijk worden ontkurkt.