Heusden-vesting maakt deel uit van een lang lint van de Zuiderwaterlinie. Jaarlijks trekt het vele bezoekers die de sfeer van de vesting komen opsnuiven. Zij komen te voet, met de fiets, auto of per boot. Mede door de vele bezoekers is Heusden een levendige vestingstad.

Door Hans van den Eeden

Heusden is een van de elf vestingsteden van de Zuiderwaterlinie. Heusden wordt vanuit cultuurhistorisch oogpunt gezien als een best bewaarde vesting van Nederland. Bij een dreigende aanval kon het gebied rond de vesting onder water worden gezet. Dit gebeurde voor militaire verdediging. Tijdens rondleidingen vertellen stadsgidsen bevlogen dit verhaal. Strategisch gelegen aan de Maas was de vesting een belangrijke schakel tussen natuurgebied De Biesbosch en ’s-Hertogenbosch. Als een van de eerste Hollandse steden kreeg Heusden een stadsmuur. Na 1968 werd de vestingstad compleet gerestaureerd. Het leverde Heusden de ‘Europa Nostra restauratieprijs’ op. Voor bezoekers is het een uitnodiging voor een nadere verkenning. Dit kan te voet, op de fiets, of met de boot worden gemaakt. Een suggestie is om een wandeling over de vestingwallen langs de Waterpoort te maken. De Stadshaven biedt een mooi uitzicht op de drie standerdmolens. De Zuiderwaterlinie is de oudste, langste én meest gebruikte van alle Nederlandse waterlinies. De linie loopt van Bergen op Zoom tot Grave. Een unieke ketting van elf Brabantse vestingsteden, verbonden door het typisch Nederlandse verhaal van verdedigen door middel van het water.

Sfeer

“Hier adem ik de historische sfeer en de kleinschaligheid is bijzonder. We kwamen via de Wijkse Poort Heusden binnen. Het was meteen een bijzondere ervaring. Dit werd versterkt door de brocantemarkt. Een wandeling, met onze hond, was een bijzondere ervaring. We hoorden van een Heusdenaar dat het stadje tijdens de carnaval is omgedoopt tot ‘Wallenpoepersland’. Bij het toeristenbureau kregen we bij de plaquette een goede indruk van de vesting”, aldus het echtpaar Vermaas uit Baarle-Nassau. Het echtpaar struinde verder hand in hand door Heusden en kwam via de Kerktuin van de Hervormde Kerk in de fraaie Gouverneurstuin terecht. Daar liggen appeltjes gratis voor het oprapen op de grond. Goed voor appelmoes. Wie verder wandelt voelt de rijke historie van Heusden. Veel bezoekers en Heusdenaren voelen de sfeer van de 17de eeuw. Voor Heusdenaren is dit vanzelfsprekend. Maar voor bezoekers is dit anders. Bezoekers genieten van de Vismarkt en vullen op een watertappunt bij de pomp hun flesje water. Verder wandelen ze langs de monumentale panden, winkeltjes en terrasjes. De Stadshaven biedt een mooi uitzicht op de nostalgische standerdmolens en bruggen. Populair zijn de Vismarkt, de Botermarkt, de Gouverneurstuin en de Heemtuin. Hier adem je de sfeer van de Zuiderwaterlinie.

Waterlinie

Een bezoek aan Heusden is tevens een uitnodiging om de Zuiderwaterlinie verder te ontdekken. De Zuiderwaterlinie is de oudste, langste en meest benutte waterlinie van Nederland. Een unieke ketting van elf Brabantse vestingsteden, forten en schansen, verbonden door het typisch Nederlandse verhaal van verdedigen met het water. De Zuiderwaterlinie diende eeuwenlang om het land te beschermen tegen aanvallen. De waterlinie loopt helemaal van Bergen op Zoom tot Grave. Overal langs de linie vindt de bezoeker de sporen terug van een bewogen verleden. Prachtige stadsmonumenten herinneren aan de tijd dat de soldaten voor de poort stonden. Veel van deze monumenten zij te bezoeken. Buiten de vestingsteden liggen forten, schansen, lunetten en redoutes. De proviandkamers hebben ruimte gemaakt voor gezellige horeca.

De Zuiderwaterlinie kan op verschillend manieren worden verkend. Een voorbeeld is het Zuiderwaterlinie Wandelpad. Het is een wandelroute van 290 kilometer en is uitgezet over het Brabantse wandelknooppuntensysteem. Het bevat 17 gedetailleerde deelkaarten van de route en rijk geïllustreerde achtergrondinformatie. De Zuiderwaterlinie bestaat uit vijf regio's, elk met hun eigen karakter en kenmerken. Die regio's worden op hun beurt gevormd door de stellingen. Een 'stelling' verwijst naar een reeks forten of vestingsteden die bedoeld waren om de vijand buiten te houden. Dankzij de kenmerkende karakters en eigenschappen van de stelling valt er heel wat te ontdekken in de Zuiderwaterlinie. Kortom de Zuiderwaterlinie neemt de bezoeker bij de hand naar het lange verleden.