Veel mensen verdiepen zich in het verleden. Dit loopt uiteen van familiegeschiedenis tot de historie van een woonhuis, dorp of stad. Streekarchief Langstraat Heusden Altena (SALHA), gevestigd in het voormalige stadhuis van Heusden, is hiervoor een belangrijke plek. Steeds meer wordt het archief digitaal geraadpleegd.

Door Hans van den Eeden

Het Streekarchief is een bijzondere bewaarplaats van een variatie aan documenten. Het grootste deel van de archieven is openbaar en door iedereen te raadplegen op de studiezaal. Via de website kan er in de archiefinventarissen bekeken worden wat er wordt bewaard en daar zijn ook de gedigitaliseerde archiefstukken beschikbaar. Het werkgebied richt zich op de gemeenten Heusden, Waalwijk en Altena. Basis is de Archiefwet uit 1995. Tijdens een gesprek met Malu Kuhlmann en Anthony Maas blijkt dat SALHA meer is dan een bewaarplaats van documenten. “Naast overheidsarchieven bewaart het Streekarchief ook andere archieven”, vertelt Anthony Maas, coördinator studiezaal. “Het gaat hierbij om particuliere archieven van kerken, verenigingen, stichtingen, bedrijven, families of personen.” Voor particuliere archieven geldt dat de eigenaar met SALHA heeft afgesproken welke documenten openbaar of beperkt openbaar zijn. Voor overheidsarchieven gelden voor openbaarheid de regels uit de Archiefwet. De medewerkers van het Streekarchief kunnen laten weten wat de mogelijkheden en beperkingen zijn.

Studiezaal

Anthony Maas is naast coördinator van de studiezaal ook belast met de ‘scanstraat’ en de begeleiding van vrijwilligers. Gedreven vertelt hij dat, in tegenstelling tot het verleden, het archief steeds meer digitaal wordt geraadpleegd. Het gaat hierbij om onder andere bouwtekeningen, foto’s en kaartmateriaal. Veel waardering is er voor de vele vrijwilligers, die zich op verschillende manieren inzetten om dit materiaal beter toegankelijk te maken. Dat gebeurt zowel in Heusden als thuis. De meeste mensen komen gericht naar de studiezaal voor een bepaald onderwerp. In de studiezaal zijn ook tal van boeken over de geschiedenis van Nederland, Noord-Brabant, de gemeenten Heusden, Waalwijk en Altena in te zien. Dat geldt ook voor een diversiteit aan tijdschriften. Het gaat hierbij naast actuele boeken, ook om de serie van het Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden, dat door A.J. van der Aa is geschreven. Belangstellenden in de geschiedenis van hun monumentenpand kunnen bijvoorbeeld een kijkje nemen in de serie Cultuurhistorische Inventarisatie. Ook het bestuderen van het nieuwe boek ‘Berne, de abdij en het Oude Huis’ behoort tot de mogelijkheden. Dat geldt ook voor boeken over Waalwijk, zoals ‘Zoo was het, zo is het’. Verder beschikt SALHA over een uitgebreid foto-, film- en beeldarchief.

Educatie

Malu Kuhlmann, medewerker educatie en communicatie, vertelt dat er vanuit het Streekarchief verschillende activiteiten georganiseerd worden om mensen kennis te laten maken met de geschiedenis van de streek en archiefonderzoek. Zo zijn er cursussen, schoolprogramma’s en tentoonstellingen. Regelmatig worden scholieren van het basis en voortgezet onderwijs in het streekarchief in Heusden ontvangen en worden er voor volwassenen cursussen over onder andere familiegeschiedenis, bewaren en huizenonderzoek gegeven. Een groot succes was de Open Dag, die in oktober 2023 werd gehouden. Op een toegankelijke wijze werden de geheimen van het streekarchief blootgelegd. Dit werd met een speurtocht, quiz en een workshop oude handschriften ondersteund. In het uitgebreide depot keken de enthousiaste bezoekers hun ogen uit. SALHA werkt voor educatieve projecten betrokken samen met verwante cultuurhistorische organisaties, zoals heemkunde- en erfgoedverenigingen en museum Het Gouverneurshuis te Heusden. Ook bestaan er goede contacten met het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) en Erfgoed Brabant. Als daar aanleiding toe bestaat, weten collega-instellingen, zoals het Nationaal Archief en het Katholiek Documentatie Centrum, elkaar te vinden. Als bepaalde archieven worden aangeboden wordt goed gekeken waar dit het beste ondergebracht kan worden.

Heesbeen

Tijdens het interview wordt duidelijk dat het Streekarchief midden in de samenleving wil staan. Het archief heeft voor Heusden zijn wortels liggen in de voormalige wijnschuur schuin tegenover het Demerrondeel. Streekarchivaris is Mariska Heijmans. Het bestuur van SALHA wordt gevormd door bestuurders van de betrokken gemeenten. Er zijn 12 medewerkers met verschillende taken in het archief werkzaam. Zij zijn gedreven in de weer om vanuit de bewaarplicht klantgericht te werken. Voor de toekomst heeft het archief ambitieuze plannen. Zo wordt er een nieuw depot in Heesbeen gebouwd, dat naar verwachting in 2026 gerealiseerd zal zijn. De kantoor- en depotlocatie aan de Demer en de depotlocatie in Zaltbommel vervallen. Het voormalige stadhuis blijft de hoofdlocatie met studiezaal van het Streekarchief. Het is aan de politiek om samen met het bestuur van SALHA de volgende stappen te zetten.

Kijk voor meer informatie op www.salha.nl