Heusden heeft aan belangstelling niet te klagen. Door de boeiende historie en sfeer is de vesting steeds meer in trek bij verenigingen. Dit wordt bevestigd door een bezoek, van ruim honderd leden van de AOB Noord-Brabant. Iedere dag is het in Heusden Monumentendag.

Door Hans van den Eeden

Afgelopen weken bezochten voormalige onderwijsmensen, oud docenten van AOB Brabant, de vesting Heusden. Initiatiefnemer Cees Akerboom uit Vlijmen kijkt met plezier terug op deze activiteit. En daar is ook alle aanleiding voor. Naast het educatieve deel was er voldoende ruimte om bij te praten. De deelnemers aan deze dag waren onder de indruk van de fraaie gevels, de sfeer van Heusden en het Gouverneurshuis. In het Gouverneurshuis in Heusden gaf Adrie Verboord van de Heemkundekring Onsenoort een introductie over de gemeente Heusden. Hierbij ging hij in op de eigenheid van de verschillende kernen. Dit loopt uiteen van Vlijmen, Haarsteeg, Nieuwkuijk, Elshout, Doeveren, Heesbeen, Drunen, Herpt, Hedikhuizen tot de vesting Heusden. “Deze optelsom maakt de gemeente Heusden bijzonder. Als Heemkundekring zetten we ons in om een relatie tussen verleden en heden te leggen. Aanvankelijk deden we dit vanuit abdij in Nieuwkuijk. Thans is de bibliotheek in Vlijmen onze thuisbasis.” Daarna ging Verboord in op de geschiedenis van de vesting Heusden.

Hij vertelde dat Heusden strategisch was gelegen tussen de Graafschappen Holland en Gelre en het Hertogdom Brabant. Daarna passeerden verschillende tijdsperiodes de revue. Uit zijn betoog werd duidelijk, dat de positie van de vesting met water als grensgebied belangrijk was en is. Ook ging hij in op de Frans Bataafse periode. Hij vertelde dat Heusden een belangrijke sleutelrol rond de democratisering vervulde.

Verpaupering

Ook stond Verboord bij zijn lezing stil bij de verpaupering en het verval van Heusden. In 1965 besloot het toenmalige gemeentebestuur, onder druk van de rijksoverheid, tot restauratie. Afgezet tegen het aantal van ruim 1400 inwoners blijkt dat Heusden haar allure niet verloren heeft. Als internationaal erkend monument werd Heusden in 1980 onderscheiden met de hoogste Europese restauratieprijs : ‘Urbes Nostrae’.Onderdeel van deze dag was een rondleiding door de vesting. Deze werd met elan door Bert Kops en Jolanda Verhagen van het RBT verzorgd. De deelnemers werden gedreven ‘bij de hand genomen’ naar verschillende locaties. In Heusden ligt de geschiedenis op straat. Dit loopt uiteen van de smalle straatjes, steegjes, de Vismarkt, de molens, de wallen en de kerken. Bij het voormalige stadhuis werd ook stilgestaan bij haar geschiedenis. Het huidige stadhuis dateert uit 1956. Het is gebouwd naar de ‘Bossche school’. Aanleiding voor de bouw was het feit dat het oude gotische stadhuis door de Duitsers in de nacht van 4 op 5 november werd opgeblazen. Hierbij kwamen 134 Heusdenaren, die in de kelder schuilden, om het leven. Een monument voor het stadhuis herinnert nog aan deze zwarte nacht. De Duitsers bliezen door de opmars van de geallieerden bij de overtocht over de Maas tal van hoge gebouwen op. Zo werden in Heusden, naast het stadhuis, de toren van de Hervormde kerk, de molen, de Lutherse en de Katholieke kerk verwoest.

Stadshaven

Ook werd stilgestaan bij de Stadshaven. De strategische ligging aan het water vormde de basis van Heusden als vestingstad. Mede door de haven was er in vroegere tijden een enorme bedrijvigheid. Als een soort binnenlands belastingkantoor hadden de medewerkers van het op de Vismarkt gelegen Commiezenhuis het er druk mee. Met een gigantisch project werd in 1888 gestart met het graven van de Bergsche Maas. Door dit project kwam Heusden minder direct aan de Maas te liggen. Koningin Wilhelmina opende in 1908 deze ‘nieuwe rivier’. Een steen aan de achterzijde van de Stadshaven herinnert aan deze gebeurtenis. Toen er van de restauratie van Heusden nog geen sprake was werd de stadshaven gedempt en omgedoopt tot Wilhelminaplein. "Het was erg leuk om oud-collega’s te spreken en bij te praten. Ik was nog nooit in Heusden geweest. Nu weet ik waar ik met mijn kleinkinderen een wandeling kan maken en een ijsje kan eten”, aldus een van de deelnemers uit Eindhoven. Steeds duidelijker is dat Heusden-vesting aan aantrekkelijke plaats is voor bezoekers. Organisator Cees Akerboom kan met plezier terugkijken op zijn initiatief.