Op woensdagmiddag 15 november treedt troubadour ‘Gewoon André’ in het Zorgcentrum Sint Antonius in Heusden op. Naast bewoners zijn ook de vele vrijwilligers en medewerkers door Stichting Lyra -gratis- uitgenodigd voor een bijzondere middag.

Door Hans van den Eeden

Bij troubadour ‘Gewoon André’ gaat het om prettige interactie met luisteraars, samen zingen, genieten en wegdromen. Ondersteund met gitaar speelt hij herkenbare liedjes en verzoeknummers. Vast staat dat hij op 15 november graag in een gezellige sfeer een steentje wil bijdragen aan een geslaagde middag. Het optreden in Heusden is een initiatief van Lyra, stichting voor culturele en maatschappelijke participatie. Het optreden van ‘Gewoon André’ maakt deel uit van een aantal activiteiten van Lyra rond het intieme zorgcentrum. Stichting Lyra heeft veel respect voor de vele vrijwilligers, die een bijdrage leveren aan het welzijn van de bewoners. Dat geldt niet op de laatste plaats voor de inzet van de Cliëntenraad. Eerder organiseerde Lyra succesvol een spraakmakende lezing over de voormalige stadsboerderijen. Hierbij bleek de herkenning en de beleving van de bewoners groot. Ook namen enkele bewoners van het Sint Antoniushuis deel aan de cursus cabaretgeschiedenis.

Onlangs organiseerde Lyra met succes een expositie over de geschiedenis en de functies van het Sint Antoniushuis in de bibliotheek. Deze expositie, die door veel mensen is bezocht, gaf duidelijk inzicht in de bijzondere historie van het Antoniushuis. Op het terrein van het zorgcentrum staat herkenbaar het beeld van de naamgever: St. Antonius. In de sfeer van religieus erfgoed roept dit bij veel mensen herkenning op. Bekend is, dat Sint Antonius wordt aangeroepen als men verloren voorwerpen zoekt. De succesvolle uitspraak ‘Heilige Antonius, beste Vrind, zorg, dat ik mijn sleutels vind’ is bekend bij veel mensen.

Koffiekanneke

Wie zich in de geschiedenis van de verschillende functies van de locatie van het zorgcentrum verdiept is verrast. Lyra is bij haar onderzoek geholpen door verschillende bronnen. Het was pastoor F.J. van de Poel, die zich rond 1850 heeft ingezet om de Zusters van Liefde uit Tilburg naar de vesting te laten komen. Aanleiding was de behoefte aan onderwijs voor meisjes. Dat Van de Poel anno 2023 nog ‘leeft’ wordt bevestigd door de F.J. van de Poelstichting in Heusden.

De wens van de pastoor, voor de bouw van een klooster en meisjesschool, raakte in 1856 in vervulling. Dat kwam door een nalatenschap van de weduwe Boll-Bax, die een bedrag van 40.000 gulden aan de kerk schonk. Op 20 oktober 1857 werd een fonkelnieuw gebouw met als naam ‘Huize Sint Antonius’ aan de Demer geopend. Gedreven startten de Zusters met onderwijs voor meisjes. Ook kwam er een ziekenhuisje met operatiekamer. Op het einde van de Bloemstraat konden patiënten geïsoleerd worden. Dit ter voorkoming en verspreiding van besmettelijke ziektes.

Met name oudere Heusdenaren herinneren zich deze locatie onder de naam ‘Koffiekanneke’ op het terrein van de Johannes Paulusschool. Later verhuisde het ‘Koffiekanneke’ naar de seniorensociëteit aan de Demer.

In 1896 werd gestart met de bouw van een gasthuis. Op het terrein was tevens de pastorie van de nabij gelegen Sint Catharinakerk gevestigd. Door de terugtrekkende Duitse militairen werden in de vesting de torens, die als uitkijkpost gebruikt zouden kunnen worden, in de nacht van 4 op 5 november 1944 opgeblazen. Dit lot trof ook onmiddellijk de nabij gelegen St. Catharinakerk. Daardoor werd ook het klooster ernstig beschadigd. Het gebouw werd met primitieve middelen hersteld. In november 1945 werd in het complex tijdelijk een internaat voor schipperskinderen gevestigd. Het zou nog tot 1948 duren voordat het puin werd geruimd. Ook werd de tuin opnieuw aangelegd.

Indische Nederlanders

Het klooster werd in 1955 opgeheven en het complex kwam leeg te staan. Anno 2023 wordt er gezocht naar opvangplaatsen voor vluchtelingen. Binnen dit perspectief werd het complex in 1956 in gebruik genomen door bejaarde gerepatrieerde Indische Nederlanders. Oudere Heusdenaren bewaren nog goede herinneringen aan de sociale contacten met deze medelanders uit Indonesië. In 1985 is een deel van het complex gesloopt om plaats te maken voor het zorgcentrum St. Antonius. De zorglocatie, onderdeel van Mijzo, staat goed bekend en heeft een gesloten afdeling en inpandige woningen. Aanleunwoningen worden door Woonveste verhuurd. Er zijn plannen om het zorgcentrum op termijn naar Oudheusden te verplaatsen. De meningen zijn hierover verdeeld. Mogelijk kan de Heilige Antonius als ‘beste Vrind’ vanuit de hemel nog een goede raad geven.