Het is belangrijk om vanuit het verleden het heden te koesteren. Dat geldt in ieder geval voor Heusdenaar Paulus van Pauwvliet. Hij treft voorbereidingen om in hartje vesting het museum ‘Centrum 1795’ te openen.

Door Hans van den Eeden

Binnenkort worden de gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Het markeert een belangrijk moment in de democratie. Verschillende partijen draaien zich warm om de gunst van de kiezer. Dat democratie diepe historische wortels heeft blijkt uit de opzet van museum ‘Centrum 1795’. Het museum wordt in het monumentale pand Botermarkt 3 gevestigd. Van Pauwvliet wil met het museum een bijdrage leveren aan de historie en kennis van de democratie. Gevoed door zijn rechtenstudie raakte Paulus van Pauwvliet geboeid door de achtergronden hiervan. Met name de periode van de Bataafse Revolutie liet en laat hem niet los. Zo verzamelde hij een groot aantal historische objecten en prenten uit deze periode. Graag wilde hij deze informatie delen. Een gevolg was de oprichting van ‘Centrum 1795’ in Oosterhout. Dit centrum gaat vanuit Oosterhout naar de vesting verhuizen. Van Pauwvliet gaat hierbij als conservator aan de slag. De opzet is om in Heusden een permanente expositie in te richten. Verder moet het een ‘kenniscentrum’ over de wortels van de democratie worden. Het museum ‘Centrum 1795’ verwijst naar ‘Verklaring Rechten van de Mens’. Deze verklaring is op 31 mei 1795 in Den Haag afgekondigd. Het was een belangrijk historisch en ‘sleutelmoment.’ Voor het eerst werden belangrijke mensenrechten vastgelegd.

Botermarkt 3 Heusden (foto: Hans van den Eeden)

Stille getuigen

De gedreven Paulus van Pauwvliet woont sinds 2022 in Heusden. Voor hem is de vesting met haar verleden en panden een bijzonder stadje. Dat geldt voor hem in ieder geval voor de locatie van het nieuwe museum: Botermarkt 3. Het pand is in 1560, acht jaar voor het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog, gebouwd. Daardoor was het een stille getuige van veel markante periodes uit de geschiedenis. Dit loopt uiteen van de onafhankelijkheid in 1581 tot de start van de democratie aan het einde van de achttiende eeuw. Veel elementen in Heusden herinneren aan de Franse Periode. Dat geldt voor zowel gebouwen, locaties, verhalen als belevingen. Dat geldt niet op de laatste plaats voor De Open Hof in Heusden. In dit pand heeft Koning Lodewijk Napoleon op 23 april 1809 in het Logement Het Hof van Holland de nacht doorgebracht. Een sluitsteen op een zuil aan de Visbank verwijst naar het Tweede jaar van de Bataafse revolutie en vrijheid: ‘1796’. Het was in 1798, dus twee jaar later, dat de democratische grondwet tot stand kwam. Vast staat dat de patriotten hierbij een belangrijke rol hebben gespeeld. Het was een strijd tegen politieke misstanden en maatschappelijke ongelijkheid.

De komst van de Fransen was voor het zuiden veelal een bevrijding in plaats van een bezetting. Brabant werd vernederd, onderdrukt en de vrijheid was marginaal.

Democratie

De Franse revolutie kwam op internationaal niveau niet zomaar uit de lucht vallen. Het herinnert aan de Amerikaanse Vrijheidsoorlog van 1776. Verder de bestorming van de Bastille in 1789. Op basis van de principes ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’ werd naar idealen van een nieuwe samenleving gezocht. Zo was Noord-Brabant een ‘Generaliteitsland’ en geen provincie. Verder was het niet in het landsbestuur vertegenwoordigd. Kortom Brabant werd achtergesteld. De Brabantse haat tegenover Stadhouder Willem V was groot. Toen de Fransen kwamen nam hij de vlucht naar Engeland,

Voor de komst van de Fransen was er sprake van onderdrukking van de Rooms-Katholieken. Dat betekende dat de kerken van de katholieken door de hervormden waren ‘afgenomen’. Door deze achterstelling en ongelijkheid groeide het verzet. Door de komst van de Fransen kregen de katholieken veelal hun, vervallen, kerk terug. Het is de grote verdienste van Koning Lodewijk Napoleon dat hij veel van deze kerken aan de katholieken heeft teruggeven. Als compensatie kregen de hervormden ‘Lodewijkskerkjes’. Dit gebeurde tijdens zijn inspectiereis in Noord-Brabant in 1809.

Kortom: democratie heeft een boeiende geschiedenis. Het is niet vanzelfsprekend en moet onderhouden worden. De patriotten hebben aan de wieg gestaan van het democratisch stelsel. En daar moeten we zuinig op zijn. Het Heusdense museum ‘Centrum 1795’ kan aan deze bewustwording een bijdrage leveren. Democratie is een werkwoord.